Hiểu đúng về ung thư - Có phải rụng tóc nghĩa là thuốc đang có tác dụng?

Có rất nhiều người bệnh sau khi bắt đầu hóa trị vài tuần thì tóc bắt đầu rụng. Lúc đó thường xuất hiện hai suy nghĩ trái ngược. Một số bác lo lắng vì nghĩ rằng thuốc đang quá độc và cơ thể không chịu nổi. Một số khác lại tự an ủi rằng rụng tóc chứng tỏ thuốc đang phát huy tác dụng và càng rụng nhiều thì càng diệt được nhiều tế bào ung thư. Vậy suy nghĩ nào mới đúng?

Thực tế, rụng tóc là một trong những tác dụng phụ thường gặp của một số thuốc hóa trị. Tuy nhiên, việc tóc có rụng hay không không phản ánh thuốc có hiệu quả hay không. Có người điều trị rất tốt nhưng không rụng tóc. Ngược lại cũng có người rụng tóc gần như hoàn toàn nhưng bệnh vẫn không đáp ứng như mong muốn. Để đánh giá hiệu quả điều trị, bác sĩ không dựa vào mái tóc mà dựa vào sự thay đổi của khối u, kết quả chẩn đoán hình ảnh, xét nghiệm và tình trạng lâm sàng của người bệnh.

Vì sao hóa trị lại gây rụng tóc?

Để hiểu điều này, trước hết cần biết hóa trị hoạt động như thế nào.

Hầu hết các thuốc hóa trị được thiết kế để tiêu diệt những tế bào đang phân chia nhanh. Đây là đặc điểm nổi bật của nhiều loại tế bào ung thư. Khi tế bào liên tục nhân lên, thuốc sẽ làm tổn thương vật chất di truyền của chúng hoặc cản trở quá trình phân chia, từ đó khiến tế bào ngừng phát triển hoặc chết đi.

Tuy nhiên, trong cơ thể không chỉ có tế bào ung thư phân chia nhanh. Một số mô bình thường cũng có tốc độ thay mới rất cao. Nang tóc là một trong những nơi như vậy. Mỗi sợi tóc được tạo ra từ các tế bào ở chân tóc. Những tế bào này liên tục sinh sản để giúp tóc dài ra từng ngày.

Khi thuốc hóa trị lưu hành trong máu, thuốc không thể phân biệt đâu là tế bào ung thư và đâu là tế bào nang tóc nếu chúng cùng có đặc điểm phân chia nhanh. Vì vậy, ngoài việc tác động lên khối u, thuốc cũng làm tổn thương các tế bào tạo tóc. Kết quả là tóc trở nên yếu, dễ gãy và rụng.

Hiện tượng này không phải vì tóc là nơi thuốc tập trung nhiều nhất mà đơn giản là do nang tóc có tốc độ phát triển rất mạnh.

Có phải tất cả thuốc điều trị ung thư đều gây rụng tóc?

Câu trả lời là không.

Đây là một hiểu lầm rất phổ biến. Nhiều người nghĩ rằng cứ điều trị ung thư thì chắc chắn sẽ rụng tóc. Thực tế hoàn toàn khác.

Một số thuốc hóa trị như anthracycline, taxane hoặc một số phác đồ phối hợp có tỷ lệ gây rụng tóc rất cao. Trong khi đó, nhiều thuốc hóa trị khác chỉ làm tóc thưa hơn hoặc gần như không ảnh hưởng.

Các thuốc điều trị nhắm trúng đích thường không gây rụng tóc hoàn toàn. Một số thuốc có thể làm tóc mỏng hơn, tóc khô hoặc thay đổi cấu trúc sợi tóc. Liệu pháp miễn dịch cũng hiếm khi gây rụng tóc diện rộng. Điều trị nội tiết thường chỉ làm tóc thưa dần theo thời gian ở một số người.

Điều đó có nghĩa là hai người cùng mắc ung thư nhưng điều trị bằng hai loại thuốc khác nhau có thể có mái tóc hoàn toàn khác nhau trong suốt quá trình điều trị.

Nếu không rụng tóc thì thuốc có còn tác dụng không?

Câu trả lời là vẫn có thể.

Hiệu quả của thuốc phụ thuộc vào việc tế bào ung thư có nhạy cảm với thuốc hay không chứ không phụ thuộc vào việc nang tóc bị ảnh hưởng nhiều hay ít.

Có nhiều người bệnh điều trị ung thư vú, ung thư đại trực tràng hoặc ung thư phổi bằng những phác đồ ít gây rụng tóc nhưng vẫn đạt đáp ứng rất tốt. Khối u thu nhỏ rõ rệt hoặc biến mất trên phim chụp dù mái tóc gần như không thay đổi.

Ngược lại, có những trường hợp tóc rụng hoàn toàn nhưng khối u chỉ đáp ứng ít hoặc không đáp ứng. Điều này xảy ra khi tế bào ung thư có khả năng kháng thuốc. Nói cách khác, nang tóc có thể rất nhạy cảm với thuốc trong khi tế bào ung thư lại không.

Vì vậy, bác không nên lấy mái tóc làm "thước đo" hiệu quả điều trị.

Rụng tóc nhiều có nghĩa là thuốc mạnh hơn không?

Không hẳn.

Mức độ rụng tóc phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như loại thuốc, liều điều trị, thời gian sử dụng, cơ địa từng người, tình trạng nang tóc trước điều trị và cả yếu tố di truyền.

Có người chỉ sau hai tuần đã rụng tóc gần hết. Có người phải sau chu kỳ thứ hai hoặc thứ ba mới bắt đầu thấy tóc thưa. Cũng có người chỉ rụng một phần tóc hoặc chỉ rụng lông mày, lông mi.

Ngay cả khi hai người cùng sử dụng một phác đồ giống nhau thì mức độ rụng tóc vẫn có thể rất khác nhau.

Do đó, việc rụng nhiều hay ít không phản ánh thuốc mạnh hay yếu và cũng không phản ánh hiệu quả điều trị cao hay thấp.

Bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị bằng cách nào?

Trong ung thư, đáp ứng điều trị được đánh giá bằng nhiều tiêu chí khách quan.

Quan trọng nhất là sự thay đổi kích thước của khối u trên các phương tiện chẩn đoán hình ảnh như CT, MRI hoặc PET/CT tùy từng trường hợp. Ngoài ra, bác sĩ còn theo dõi triệu chứng của người bệnh, kết quả khám lâm sàng, một số dấu ấn ung thư trong máu nếu phù hợp và các xét nghiệm khác.

Nhiều loại ung thư hiện nay được đánh giá theo bộ tiêu chuẩn RECIST. Đây là hệ thống giúp xác định khối u đã nhỏ đi bao nhiêu, ổn định hay tiến triển sau điều trị.

Những thông tin này mới là căn cứ để bác sĩ quyết định tiếp tục phác đồ, điều chỉnh liều hoặc chuyển sang phương pháp điều trị khác.

Có thể hạn chế rụng tóc không?

Hiện nay đã có một số biện pháp giúp giảm mức độ rụng tóc ở một số người bệnh.

Phương pháp được nghiên cứu nhiều nhất là làm lạnh da đầu trong lúc truyền hóa chất. Nhiệt độ thấp làm co mạch máu ở da đầu, giúp giảm lượng thuốc đi đến nang tóc và nhờ đó có thể giảm rụng tóc ở một số phác đồ hóa trị. Tuy nhiên, hiệu quả không giống nhau giữa các loại thuốc và không phải cơ sở điều trị nào cũng có thiết bị này.

Ngoài ra, bác nên chăm sóc tóc nhẹ nhàng bằng cách sử dụng dầu gội dịu nhẹ, tránh nhuộm tóc, uốn tóc hoặc sấy ở nhiệt độ cao trong thời gian điều trị. Khi tóc bắt đầu rụng nhiều, một số người lựa chọn cắt tóc ngắn để cảm thấy dễ chịu hơn và giảm cảm giác tóc rụng từng mảng.

Tóc có mọc lại sau điều trị không?

Trong phần lớn trường hợp, câu trả lời là có.

Sau khi kết thúc hóa trị vài tuần đến vài tháng, nang tóc dần phục hồi và tóc bắt đầu mọc trở lại. Ban đầu tóc có thể mềm hơn, xoăn hơn hoặc có màu sắc khác trước. Theo thời gian, nhiều người sẽ dần trở lại gần với mái tóc ban đầu.

Một số ít thuốc có thể gây tổn thương nang tóc kéo dài khiến tóc mọc chậm hoặc thưa hơn trước. Tuy nhiên, tình trạng này không phổ biến.

Điều quan trọng là bác cần chuẩn bị tâm lý rằng rụng tóc thường chỉ là tạm thời và không đồng nghĩa với việc cơ thể đang suy kiệt hay điều trị thất bại.

Điều cần nhớ

✓ Rụng tóc là tác dụng phụ của một số thuốc điều trị ung thư chứ không phải dấu hiệu cho thấy thuốc chắc chắn có hiệu quả.

✓ Có nhiều người điều trị rất tốt nhưng không rụng tóc hoặc chỉ rụng rất ít.

✓ Rụng tóc nhiều cũng không có nghĩa là thuốc mạnh hơn hoặc khối u đáp ứng tốt hơn.

✓ Hiệu quả điều trị được đánh giá bằng khám lâm sàng, chẩn đoán hình ảnh và các xét nghiệm theo dõi chứ không dựa vào mức độ rụng tóc.

✓ Trong đa số trường hợp, tóc sẽ mọc trở lại sau khi kết thúc điều trị.

Mời bác đọc tiếp bài viết: Dấu ấn ung thư tăng có đồng nghĩa bệnh nặng hơn không?

Tài liệu tham khảo

• NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology. Principles of Systemic Therapy. Phiên bản 2026.

• ESMO Clinical Practice Guidelines. Supportive Care in Cancer. Cập nhật 2024.

• ASCO Guideline. Prevention and Management of Chemotherapy-Induced Alopecia. Cập nhật 2023.

• UpToDate. Chemotherapy-induced alopecia in adults. Cập nhật 2025.

• DeVita, Hellman, and Rosenberg's Cancer: Principles & Practice of Oncology. 12th Edition.

Người biên soạn: BS Phan Hữu Kiệm

Lưu ý: Bài viết nhằm mục đích cung cấp kiến thức sức khỏe cho cộng đồng và không thay thế việc khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ. Mỗi người bệnh có tình trạng khác nhau và cần được tư vấn trực tiếp bởi nhân viên y tế.