Nhãn
Bs K _

Ung thư đường mật

 

1. Tổng quan

Ung thư đường mật là nhóm bệnh ung thư ác tính xuất phát từ các tế bào biểu mô lót bên trong hệ thống đường mật. Đây là hệ thống ống dẫn có nhiệm vụ vận chuyển dịch mật từ gan xuống tá tràng để tham gia vào quá trình tiêu hóa và hấp thu chất béo. Mặc dù không phải là một trong những loại ung thư phổ biến nhất nhưng ung thư đường mật lại được đánh giá là bệnh có mức độ ác tính cao, diễn biến âm thầm và thường được phát hiện khi đã ở giai đoạn tiến triển. Điều này khiến việc điều trị gặp nhiều khó khăn và ảnh hưởng đáng kể đến tiên lượng của người bệnh.

Hệ thống đường mật được chia thành hai phần gồm đường mật trong gan và đường mật ngoài gan. Dựa vào vị trí xuất phát của khối u, ung thư đường mật được chia thành ba nhóm chính. Nhóm thứ nhất là ung thư đường mật trong gan, phát sinh từ các ống mật nhỏ nằm trong nhu mô gan. Nhóm thứ hai là ung thư vùng rốn gan, còn gọi là u Klatskin, xuất hiện tại vị trí hợp lưu giữa ống gan phải và ống gan trái. Đây là thể bệnh gặp nhiều nhất trong nhóm ung thư đường mật ngoài gan. Nhóm thứ ba là ung thư đường mật ngoài gan đoạn xa, phát sinh ở đoạn ống mật chủ gần tá tràng. Mặc dù cùng thuộc nhóm ung thư đường mật nhưng mỗi vị trí có đặc điểm giải phẫu, biểu hiện lâm sàng, phương pháp điều trị và tiên lượng khác nhau.

Về bản chất mô bệnh học, trên 90% các trường hợp ung thư đường mật là ung thư biểu mô tuyến (adenocarcinoma). Khối u hình thành do các tế bào biểu mô đường mật tích lũy nhiều biến đổi di truyền trong thời gian dài, từ đó mất khả năng kiểm soát quá trình tăng sinh và dần phát triển thành tổn thương ác tính. Khi khối u lớn lên, nó có thể xâm lấn vào nhu mô gan, mạch máu, hạch bạch huyết và các cơ quan lân cận. Ở giai đoạn muộn, tế bào ung thư còn có khả năng di căn đến phổi, phúc mạc, xương hoặc nhiều cơ quan khác.

Theo số liệu của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), ung thư đường mật chiếm tỷ lệ nhỏ trong tổng số các bệnh ung thư trên toàn thế giới nhưng tỷ lệ mắc có xu hướng gia tăng trong nhiều thập kỷ gần đây, đặc biệt đối với ung thư đường mật trong gan. Bệnh gặp nhiều hơn ở người trên 60 tuổi nhưng vẫn có thể xuất hiện ở người trẻ nếu có các yếu tố nguy cơ đặc biệt. Tỷ lệ mắc có sự khác biệt đáng kể giữa các khu vực địa lý. Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam, là một trong những vùng có tỷ lệ mắc tương đối cao do liên quan đến tình trạng nhiễm ký sinh trùng đường mật, bệnh lý sỏi mật, viêm đường mật mạn tính và một số bệnh gan mật đặc thù của khu vực.

Tại Việt Nam, ung thư đường mật không phổ biến bằng ung thư gan, ung thư dạ dày hay ung thư đại trực tràng nhưng vẫn là bệnh lý được các bác sĩ chuyên ngành tiêu hóa, ngoại gan mật và ung bướu đặc biệt quan tâm. Một phần nguyên nhân là vì đa số người bệnh đến khám khi đã xuất hiện vàng da hoặc tắc mật rõ rệt, nghĩa là bệnh đã tiến triển khá xa. Trong thực hành lâm sàng, nhiều trường hợp ban đầu chỉ biểu hiện bằng vàng da không đau hoặc tăng men gan nhẹ nên dễ nhầm lẫn với các bệnh lý lành tính như sỏi đường mật hoặc viêm đường mật. Điều này làm chậm thời điểm chẩn đoán và giảm cơ hội điều trị triệt căn.

Những năm gần đây, hiểu biết về sinh học phân tử của ung thư đường mật đã có nhiều tiến bộ quan trọng. Nhiều đột biến gen đặc hiệu như FGFR2, IDH1, BRAF V600E, HER2 hoặc đột biến liên quan đến cơ chế sửa chữa DNA đã được phát hiện ở một tỷ lệ người bệnh. Các phát hiện này mở ra cơ hội điều trị bằng thuốc nhắm trúng đích hoặc liệu pháp miễn dịch đối với những trường hợp phù hợp. Vì vậy, xét nghiệm giải trình tự gen ngày càng đóng vai trò quan trọng trong điều trị ung thư đường mật giai đoạn tiến triển.

Mặc dù vẫn là một bệnh lý có tiên lượng nặng nhưng kết quả điều trị ung thư đường mật đã có nhiều cải thiện nhờ sự phối hợp giữa phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, can thiệp nội soi, dẫn lưu đường mật, điều trị đích và miễn dịch. Quan trọng hơn, việc phát hiện sớm ở nhóm nguy cơ cao và điều trị đúng ngay từ giai đoạn đầu có thể giúp một số người bệnh đạt được mục tiêu điều trị triệt căn và kéo dài thời gian sống đáng kể. Chính vì vậy, nâng cao nhận thức về bệnh, nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo và tiếp cận điều trị tại các trung tâm chuyên sâu là những yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với kết quả điều trị lâu dài.

2. Yếu tố nguy cơ

Ung thư đường mật không phải là bệnh xuất hiện ngẫu nhiên mà thường là kết quả của quá trình tổn thương, viêm và tái tạo kéo dài của biểu mô đường mật trong nhiều năm. Khi các tế bào biểu mô liên tục phải chịu tác động của viêm mạn tính, ứ mật hoặc các chất gây đột biến, chúng sẽ tích lũy dần những biến đổi di truyền và cuối cùng có thể chuyển thành tế bào ung thư. Không phải tất cả những người có yếu tố nguy cơ đều sẽ mắc bệnh nhưng sự hiện diện của các yếu tố này làm tăng đáng kể khả năng xuất hiện ung thư đường mật so với dân số chung.

Một trong những yếu tố nguy cơ được chứng minh rõ ràng nhất là viêm đường mật xơ hóa nguyên phát (Primary Sclerosing Cholangitis – PSC). Đây là bệnh lý viêm mạn tính gây xơ hóa và hẹp nhiều đoạn của hệ thống đường mật trong và ngoài gan. Người mắc PSC có nguy cơ ung thư đường mật cao gấp nhiều lần so với người bình thường. Đặc biệt, ung thư có thể xuất hiện ngay trong những năm đầu sau khi được chẩn đoán PSC. Vì vậy, người bệnh cần được theo dõi sát bằng xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh định kỳ để phát hiện sớm các tổn thương nghi ngờ.

Nang ống mật chủ cũng là một yếu tố nguy cơ quan trọng. Đây là dị tật bẩm sinh khiến một đoạn của đường mật giãn bất thường. Dịch mật bị ứ đọng lâu ngày kết hợp với hiện tượng trào ngược dịch tụy vào đường mật làm tổn thương liên tục lớp biểu mô. Nếu nang không được phẫu thuật cắt bỏ, nguy cơ ung thư đường mật sẽ tăng dần theo tuổi và có thể xuất hiện ngay cả ở người còn tương đối trẻ. Chính vì vậy, điều trị triệt để nang ống mật chủ ngay sau khi được phát hiện là biện pháp phòng ngừa ung thư hiệu quả nhất.

Ở các nước châu Á, đặc biệt là Đông Nam Á, sỏi đường mật trong gan là một nguyên nhân rất đáng chú ý. Sỏi gây tắc mật, nhiễm khuẩn tái diễn và viêm đường mật kéo dài. Quá trình viêm mạn tính này tạo điều kiện thuận lợi cho sự chuyển dạng ác tính của biểu mô đường mật. Người có tiền sử nhiều đợt viêm đường mật hoặc đã điều trị sỏi đường mật nhiều lần cần được theo dõi lâu dài vì nguy cơ ung thư vẫn có thể tồn tại.

Một yếu tố nguy cơ đặc trưng của khu vực Đông Nam Á là nhiễm sán lá gan, chủ yếu do Clonorchis sinensis và Opisthorchis viverrini. Con người nhiễm ký sinh trùng khi ăn cá nước ngọt sống hoặc chưa được nấu chín kỹ. Sán trưởng thành ký sinh trong đường mật nhiều năm, gây viêm mạn tính, tăng sinh biểu mô và tạo điều kiện cho các đột biến gen tích lũy theo thời gian. Tổ chức Y tế Thế giới đã xếp hai loại sán này vào nhóm tác nhân gây ung thư ở người. Đây cũng là lý do tỷ lệ ung thư đường mật ở một số vùng có tập quán ăn gỏi cá hoặc cá sống cao hơn rõ rệt so với các khu vực khác.

Bệnh Caroli là một dị tật hiếm gặp của đường mật trong gan với đặc trưng là giãn khu trú các ống mật. Tình trạng ứ mật kéo dài và viêm đường mật tái diễn khiến người mắc bệnh có nguy cơ cao phát triển ung thư đường mật trong gan. Mặc dù tỷ lệ mắc bệnh Caroli thấp nhưng đây là một yếu tố nguy cơ rất mạnh.

Trong quá khứ, Thorotrast, một chất cản quang chứa thorium phóng xạ từng được sử dụng trong chẩn đoán hình ảnh, đã được chứng minh làm tăng mạnh nguy cơ ung thư đường mật nhiều năm sau khi tiếp xúc. Hiện nay Thorotrast không còn được sử dụng nhưng đây vẫn là một minh chứng điển hình cho vai trò của các chất gây đột biến trong quá trình sinh ung thư.

Một số bệnh gan mạn tính như viêm gan B, viêm gan C và xơ gan cũng làm tăng nguy cơ ung thư đường mật, đặc biệt là ung thư đường mật trong gan. Mặc dù mối liên quan này không mạnh bằng đối với ung thư biểu mô tế bào gan nhưng ngày càng có nhiều nghiên cứu cho thấy viêm và xơ hóa nhu mô gan tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển của nhiều loại ung thư khác nhau, trong đó có ung thư đường mật.

Trong những năm gần đây, gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASLD) và các bệnh lý chuyển hóa như béo phì, đái tháo đường típ 2 và hội chứng chuyển hóa được xem là những yếu tố nguy cơ mới nổi. Các bệnh lý này làm tăng tình trạng viêm mạn tính, stress oxy hóa và rối loạn chuyển hóa trong gan, từ đó góp phần thúc đẩy quá trình sinh ung thư. Khi tỷ lệ béo phì và đái tháo đường ngày càng tăng trên toàn cầu, vai trò của các yếu tố này đối với ung thư đường mật cũng ngày càng được quan tâm.

Hút thuốc lá được chứng minh làm tăng nguy cơ mắc nhiều loại ung thư, trong đó có ung thư đường mật. Khói thuốc chứa hàng nghìn chất hóa học, nhiều chất trong số đó có khả năng gây đột biến DNA. Người hút thuốc lâu năm có nguy cơ mắc bệnh cao hơn so với người không hút thuốc.

Uống nhiều rượu bia trong thời gian dài cũng góp phần làm tăng nguy cơ thông qua cơ chế gây tổn thương gan mạn tính và xơ gan. Mặc dù rượu không phải là nguyên nhân trực tiếp của đa số trường hợp ung thư đường mật nhưng việc lạm dụng rượu làm tăng nguy cơ kết hợp với nhiều yếu tố khác.

Một số nghiên cứu còn ghi nhận mối liên quan giữa ung thư đường mật với tiền sử viêm tụy mạn, bất thường chỗ nối giữa ống tụy và ống mật, bệnh viêm ruột mạn tính, đặc biệt là viêm loét đại tràng kết hợp với PSC, cũng như một số hội chứng di truyền hiếm gặp. Tuy nhiên, các nguyên nhân này chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ trong tổng số trường hợp mắc bệnh.

Đáng chú ý, nhiều người bệnh ung thư đường mật không có bất kỳ yếu tố nguy cơ rõ ràng nào. Điều này cho thấy quá trình hình thành bệnh còn chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác như tuổi tác, sự tích lũy đột biến ngẫu nhiên và tương tác giữa yếu tố môi trường với cơ địa từng người. Vì vậy, việc không có yếu tố nguy cơ không đồng nghĩa với việc hoàn toàn không thể mắc bệnh.

Nhìn chung, các yếu tố nguy cơ của ung thư đường mật có điểm chung là đều gây tổn thương kéo dài lên biểu mô đường mật. Việc phát hiện sớm và điều trị tích cực các bệnh lý nền như sỏi đường mật, nang ống mật chủ, viêm đường mật xơ hóa nguyên phát hoặc nhiễm sán lá gan không chỉ giúp cải thiện triệu chứng mà còn góp phần giảm nguy cơ xuất hiện ung thư trong tương lai. Đây cũng là cơ sở quan trọng cho các chiến lược phòng bệnh và tầm soát ở những nhóm dân số có nguy cơ cao.

3. Dấu hiệu và triệu chứng

Ung thư đường mật là một trong những bệnh ung thư có biểu hiện lâm sàng khá âm thầm trong giai đoạn đầu. Hệ thống đường mật nằm sâu trong ổ bụng và có khả năng bù trừ tốt nên khối u có thể phát triển trong thời gian dài mà không gây ra triệu chứng rõ rệt. Chỉ khi khối u đủ lớn để làm hẹp hoặc tắc đường mật, xâm lấn nhu mô gan hoặc lan đến các cơ quan lân cận thì người bệnh mới bắt đầu xuất hiện các biểu hiện lâm sàng. Đây là nguyên nhân quan trọng khiến nhiều trường hợp được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn tiến triển và không còn khả năng điều trị triệt căn.

Biểu hiện của bệnh còn phụ thuộc vào vị trí của khối u. Ung thư đường mật ngoài gan thường gây tắc mật sớm nên các triệu chứng xuất hiện khá rõ. Ngược lại, ung thư đường mật trong gan thường phát triển âm thầm hơn vì các nhánh đường mật nhỏ vẫn có thể dẫn lưu dịch mật trong một thời gian dài. Do đó, không phải tất cả người bệnh đều có biểu hiện giống nhau.

Triệu chứng giai đoạn sớm

Ở giai đoạn đầu, nhiều người bệnh hoàn toàn không có triệu chứng và chỉ tình cờ phát hiện tổn thương qua siêu âm hoặc chụp cắt lớp vi tính khi khám sức khỏe hoặc theo dõi một bệnh lý gan mật khác.

Nếu có biểu hiện, các triệu chứng thường rất mơ hồ và dễ nhầm lẫn với các bệnh lý tiêu hóa thông thường.

Người bệnh có thể cảm thấy đầy bụng sau ăn, ăn nhanh no, khó tiêu, chán ăn hoặc mệt mỏi kéo dài. Một số người xuất hiện cảm giác âm ỉ vùng hạ sườn phải hoặc vùng thượng vị nhưng mức độ đau thường nhẹ và không đặc hiệu.

Sụt cân nhẹ không rõ nguyên nhân cũng có thể là dấu hiệu sớm của bệnh nhưng thường bị bỏ qua vì diễn tiến chậm.

Ở ung thư đường mật trong gan, đây có thể là những biểu hiện duy nhất trong nhiều tháng trước khi xuất hiện các triệu chứng rõ ràng hơn.

Vàng da

Vàng da là triệu chứng điển hình và cũng là lý do khiến nhiều người bệnh đến khám.

Khi khối u làm hẹp hoặc tắc đường mật, dịch mật không thể lưu thông bình thường xuống ruột non mà bị ứ lại trong gan. Bilirubin từ đó tăng dần trong máu và lắng đọng ở da, niêm mạc cũng như củng mạc mắt.

Khác với viêm gan cấp, vàng da trong ung thư đường mật thường tăng từ từ, kéo dài và ngày càng rõ hơn theo thời gian.

Đối với ung thư đường mật ngoài gan, vàng da thường xuất hiện sớm hơn so với ung thư đường mật trong gan.

Nước tiểu sẫm màu và phân bạc màu

Khi bilirubin liên hợp không được bài tiết xuống ruột mà đi vào máu rồi được thải qua thận, nước tiểu sẽ chuyển sang màu vàng sẫm hoặc nâu như nước trà.

Ngược lại, do thiếu sắc tố mật trong ruột, phân trở nên nhạt màu hoặc có màu trắng xám giống đất sét.

Đây là hai dấu hiệu rất gợi ý tình trạng tắc mật và thường đi kèm với vàng da.

Ngứa

Ngứa là triệu chứng rất thường gặp ở người bệnh tắc mật.

Muối mật và các chất chuyển hóa tích tụ trong máu kích thích các đầu dây thần kinh ở da, gây ngứa toàn thân. Người bệnh thường gãi nhiều, đặc biệt vào ban đêm, làm xuất hiện các vết trầy xước hoặc nhiễm trùng da thứ phát.

Mức độ ngứa có thể rất nặng ngay cả khi vàng da chưa quá rõ.

Đau bụng

Đau vùng hạ sườn phải hoặc vùng thượng vị là triệu chứng thường gặp khi khối u phát triển lớn hơn.

Ban đầu cơn đau thường âm ỉ, xuất hiện từng đợt và không liên quan rõ ràng đến bữa ăn.

Khi khối u xâm lấn bao gan hoặc các cấu trúc lân cận, đau có thể tăng dần, liên tục hơn và đôi khi lan ra sau lưng hoặc lên vai phải.

Sốt và viêm đường mật

Nếu khối u gây tắc mật kéo dài, vi khuẩn từ ruột có thể xâm nhập vào hệ thống đường mật và gây viêm đường mật cấp.

Người bệnh xuất hiện sốt, rét run, đau hạ sườn phải và vàng da. Ba triệu chứng này tạo thành tam chứng Charcot kinh điển.

Trong trường hợp nặng, người bệnh có thể tụt huyết áp, rối loạn ý thức và tiến triển thành nhiễm khuẩn huyết nếu không được điều trị kịp thời.

Viêm đường mật là một biến chứng cấp cứu cần được xử trí bằng kháng sinh và dẫn lưu đường mật sớm.

Sụt cân và suy kiệt

Khi bệnh tiến triển, khối u tiêu thụ nhiều năng lượng đồng thời gây giảm cảm giác ngon miệng và rối loạn hấp thu chất béo do thiếu dịch mật xuống ruột.

Người bệnh sụt cân nhanh, giảm khối cơ, mệt mỏi kéo dài và dần xuất hiện hội chứng suy mòn do ung thư.

Đây là dấu hiệu cho thấy bệnh đã tiến triển đáng kể và ảnh hưởng đến toàn trạng.

Gan to và túi mật to

Ở một số người bệnh, đặc biệt là ung thư đường mật đoạn xa, bác sĩ có thể sờ thấy túi mật căng to nhưng không đau. Đây là dấu hiệu Courvoisier kinh điển, gợi ý tình trạng tắc mật do nguyên nhân ác tính nhiều hơn là do sỏi mật.

Gan cũng có thể to lên nếu khối u phát triển trong gan hoặc do tình trạng ứ mật kéo dài.

Triệu chứng khi bệnh di căn

Ở giai đoạn muộn, biểu hiện của bệnh không chỉ giới hạn ở hệ thống gan mật mà còn phụ thuộc vào vị trí di căn.

Di căn phổi có thể gây ho kéo dài, khó thở hoặc đau ngực.

Di căn xương thường gây đau xương liên tục, đau tăng về đêm hoặc gãy xương bệnh lý.

Di căn phúc mạc có thể gây cổ trướng, chướng bụng và khó tiêu nhiều hơn.

Nếu di căn não, người bệnh có thể xuất hiện đau đầu, yếu liệt tay chân, co giật hoặc rối loạn ý thức, mặc dù đây là vị trí di căn ít gặp.

Khi nào cần đi khám?

Người dân nên đến cơ sở y tế sớm nếu xuất hiện vàng da không rõ nguyên nhân, nước tiểu sẫm màu kéo dài, phân bạc màu, ngứa toàn thân dai dẳng hoặc đau âm ỉ vùng hạ sườn phải kéo dài nhiều tuần.

Những người có tiền sử viêm đường mật xơ hóa nguyên phát, sỏi đường mật trong gan, nang ống mật chủ, nhiễm sán lá gan hoặc các bệnh lý gan mật mạn tính cần đặc biệt lưu ý vì đây là nhóm có nguy cơ cao mắc ung thư đường mật.

Việc khám và chẩn đoán sớm có ý nghĩa rất quan trọng bởi ở giai đoạn đầu, khối u còn khu trú và người bệnh vẫn có cơ hội điều trị triệt căn bằng phẫu thuật. Ngược lại, nếu chờ đến khi xuất hiện vàng da nặng, sụt cân nhiều hoặc các triệu chứng do di căn thì bệnh thường đã ở giai đoạn tiến triển và khả năng điều trị khỏi giảm đáng kể.

4. Chẩn đoán

Chẩn đoán ung thư đường mật là một quá trình gồm nhiều bước và thường đòi hỏi sự phối hợp giữa bác sĩ tiêu hóa, bác sĩ ngoại gan mật, bác sĩ chẩn đoán hình ảnh, bác sĩ giải phẫu bệnh và bác sĩ ung bướu. Không có một xét nghiệm đơn lẻ nào có thể khẳng định bệnh trong mọi trường hợp. Thay vào đó, bác sĩ sẽ kết hợp triệu chứng lâm sàng, xét nghiệm máu, chẩn đoán hình ảnh, nội soi và kết quả mô bệnh học để đưa ra chẩn đoán cuối cùng cũng như xác định giai đoạn bệnh.

Một nguyên tắc rất quan trọng là cần phân biệt ung thư đường mật với các nguyên nhân gây hẹp đường mật lành tính như sỏi mật, viêm đường mật, hẹp sau phẫu thuật, viêm tụy mạn hoặc viêm đường mật xơ hóa nguyên phát. Điều này đặc biệt cần thiết vì biểu hiện lâm sàng của các bệnh lý này có thể khá giống nhau.

Khám lâm sàng

Bác sĩ sẽ khai thác kỹ tiền sử bệnh, đặc biệt là tiền sử viêm gan, xơ gan, sỏi đường mật, nang ống mật chủ, nhiễm sán lá gan hoặc các bệnh lý đường mật mạn tính.

Khi khám thực thể, bác sĩ chú ý đánh giá mức độ vàng da, vàng mắt, tình trạng gầy sút, dấu hiệu suy dinh dưỡng và các biểu hiện của bệnh gan mạn tính.

Gan có thể to nếu khối u phát triển trong gan hoặc gây ứ mật kéo dài. Một số trường hợp ung thư đường mật ngoài gan đoạn xa có thể sờ thấy túi mật căng to nhưng không đau, còn gọi là dấu hiệu Courvoisier. Nếu bệnh đã tiến triển, người bệnh có thể có cổ trướng, phù chi dưới hoặc hạch thượng đòn.

Xét nghiệm máu

Các xét nghiệm sinh hóa thường cho thấy hình ảnh ứ mật rõ rệt.

Bilirubin toàn phần và bilirubin trực tiếp thường tăng, đặc biệt ở ung thư đường mật ngoài gan. Phosphatase kiềm và GGT tăng rõ hơn so với AST và ALT, phản ánh tình trạng tắc mật.

Albumin, INR và các xét nghiệm chức năng gan khác giúp đánh giá khả năng hoạt động của gan và mức độ ảnh hưởng của bệnh đối với phần gan còn lại.

Nếu người bệnh sốt hoặc nghi ngờ viêm đường mật, bác sĩ sẽ làm thêm công thức máu, CRP hoặc procalcitonin để đánh giá tình trạng nhiễm khuẩn.

Dấu ấn ung thư

Hai dấu ấn được sử dụng nhiều nhất là CA 19-9 và CEA.

CA 19-9 thường tăng ở nhiều người mắc ung thư đường mật và có thể hỗ trợ chẩn đoán hoặc theo dõi đáp ứng điều trị.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng CA 19-9 cũng có thể tăng trong các bệnh lý lành tính như viêm đường mật hoặc tắc mật do sỏi. Ngược lại, một số người mắc ung thư đường mật vẫn có CA 19-9 bình thường.

CEA có thể tăng nhưng độ nhạy thấp hơn và thường được sử dụng kết hợp với các thông tin khác.

Do đó, các dấu ấn ung thư chỉ mang tính hỗ trợ và không được sử dụng để chẩn đoán xác định.

Siêu âm bụng

Siêu âm thường là phương tiện chẩn đoán hình ảnh đầu tiên vì dễ thực hiện, chi phí thấp và không xâm lấn.

Bác sĩ có thể phát hiện giãn đường mật trong gan, khối u trong gan, sỏi đường mật hoặc tình trạng tắc mật.

Mặc dù vậy, siêu âm có hạn chế trong việc đánh giá chính xác vị trí, kích thước và mức độ xâm lấn của khối u, đặc biệt ở vùng rốn gan hoặc đoạn thấp của ống mật chủ.

Chụp cắt lớp vi tính (CT)

CT có tiêm thuốc cản quang nhiều thì là phương tiện rất quan trọng trong chẩn đoán ung thư đường mật.

CT giúp xác định vị trí khối u, đánh giá kích thước, mức độ xâm lấn vào nhu mô gan, mạch máu, hạch bạch huyết và phát hiện di căn xa.

Thông tin này có ý nghĩa quyết định trong việc đánh giá khả năng phẫu thuật.

Cộng hưởng từ (MRI) và MRCP

MRI gan kết hợp MRCP (Magnetic Resonance Cholangiopancreatography) được xem là phương pháp tối ưu để khảo sát hệ thống đường mật.

MRCP cho phép tái tạo toàn bộ cây đường mật mà không cần đưa dụng cụ vào trong cơ thể. Phương pháp này giúp xác định chính xác vị trí hẹp, chiều dài đoạn tổn thương và mức độ lan rộng của khối u theo các nhánh đường mật.

Đối với ung thư vùng rốn gan, MRI và MRCP thường cung cấp nhiều thông tin hơn CT trong lập kế hoạch phẫu thuật.

Nội soi mật tụy ngược dòng (ERCP)

ERCP vừa có giá trị chẩn đoán vừa có giá trị điều trị.

Trong quá trình nội soi, bác sĩ có thể bơm thuốc cản quang vào đường mật để xác định vị trí hẹp, đồng thời lấy tế bào bằng chải đường mật hoặc sinh thiết.

Nếu người bệnh bị tắc mật, ERCP còn giúp đặt stent dẫn lưu đường mật để giảm vàng da, cải thiện chức năng gan và chuẩn bị cho các phương pháp điều trị tiếp theo.

Siêu âm nội soi (EUS)

Siêu âm nội soi cho phép khảo sát rất chi tiết vùng rốn gan, đoạn thấp ống mật chủ và vùng đầu tụy.

Kỹ thuật này đặc biệt hữu ích khi cần chọc hút bằng kim nhỏ (FNA) hoặc sinh thiết các hạch nghi ngờ hoặc tổn thương nằm sâu mà khó tiếp cận bằng các phương pháp khác.

Sinh thiết và giải phẫu bệnh

Chẩn đoán xác định ung thư đường mật dựa trên kết quả mô bệnh học.

Tùy từng vị trí tổn thương, mẫu bệnh phẩm có thể được lấy qua ERCP, EUS, sinh thiết xuyên da dưới hướng dẫn của siêu âm hoặc CT hoặc từ bệnh phẩm sau phẫu thuật.

Đa số trường hợp là ung thư biểu mô tuyến (adenocarcinoma).

Ngoài chẩn đoán mô học, bác sĩ giải phẫu bệnh còn đánh giá mức độ biệt hóa, xâm lấn thần kinh, xâm lấn mạch máu và các yếu tố tiên lượng khác.

Hóa mô miễn dịch và xét nghiệm sinh học phân tử

Trong những trường hợp khó phân biệt với ung thư biểu mô tế bào gan hoặc di căn từ cơ quan khác, hóa mô miễn dịch giúp xác định nguồn gốc của khối u.

Ở giai đoạn tiến triển, nhiều hướng dẫn hiện nay khuyến cáo thực hiện xét nghiệm giải trình tự gen (NGS) để tìm các đột biến có khả năng điều trị đích như:

  • FGFR2 fusion.

  • IDH1 mutation.

  • BRAF V600E.

  • HER2 amplification.

  • NTRK fusion.

  • MSI-H hoặc dMMR.

Việc phát hiện các bất thường này giúp mở rộng cơ hội điều trị bằng thuốc nhắm trúng đích hoặc liệu pháp miễn dịch ở những người bệnh phù hợp.

Chẩn đoán giai đoạn

Sau khi xác định chẩn đoán, bác sĩ sẽ đánh giá mức độ lan rộng của bệnh bằng CT ngực, CT hoặc MRI bụng và các xét nghiệm cần thiết khác để phát hiện di căn.

Thông tin thu được sẽ được sử dụng để phân giai đoạn theo hệ thống TNM của AJCC và đánh giá khả năng phẫu thuật.

Việc chẩn đoán đầy đủ và chính xác ngay từ đầu có ý nghĩa quyết định đối với chiến lược điều trị. Một đánh giá không đầy đủ có thể dẫn đến lựa chọn phương pháp điều trị không phù hợp hoặc bỏ lỡ cơ hội phẫu thuật triệt căn. Chính vì vậy, người bệnh ung thư đường mật nên được đánh giá tại các trung tâm có đầy đủ chuyên khoa và kinh nghiệm trong điều trị bệnh lý gan mật.

5. Phân giai đoạn

Sau khi xác định chẩn đoán ung thư đường mật, bước tiếp theo có ý nghĩa quyết định là đánh giá giai đoạn bệnh. Phân giai đoạn giúp bác sĩ xác định mức độ lan rộng của khối u, đánh giá khả năng phẫu thuật triệt căn, lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và dự đoán tiên lượng cho từng người bệnh. Không giống nhiều loại ung thư khác chỉ có một hệ thống phân loại chung, ung thư đường mật được chia thành nhiều nhóm theo vị trí giải phẫu nên mỗi nhóm lại có hệ thống phân giai đoạn riêng trong AJCC Cancer Staging Manual.

Ba nhóm chính gồm ung thư đường mật trong gan, ung thư đường mật vùng rốn gan và ung thư đường mật ngoài gan đoạn xa. Mặc dù tiêu chuẩn chi tiết có khác nhau nhưng đều dựa trên nguyên tắc chung của hệ thống TNM, trong đó T mô tả mức độ xâm lấn của khối u nguyên phát, N phản ánh tình trạng di căn hạch vùng và M đánh giá sự hiện diện của di căn xa.

Ý nghĩa của hệ thống TNM

T (Tumor)

Yếu tố T phản ánh kích thước của khối u và mức độ xâm lấn tại chỗ.

Ở giai đoạn sớm, khối u còn khu trú trong thành đường mật hoặc trong nhu mô gan mà chưa xâm lấn các cấu trúc quan trọng.

Khi bệnh tiến triển, khối u có thể xâm nhập vào nhu mô gan, mạch máu lớn, động mạch gan, tĩnh mạch cửa, tụy, tá tràng hoặc các cơ quan lân cận. Mức độ xâm lấn càng rộng thì chỉ số T càng cao và khả năng phẫu thuật triệt căn càng giảm.

N (Node)

N phản ánh tình trạng di căn đến các hạch bạch huyết vùng.

Nếu chưa phát hiện hạch di căn thì được xếp N0.

Khi có tế bào ung thư lan đến các hạch quanh cuống gan, động mạch gan hoặc các hạch vùng khác theo tiêu chuẩn của từng vị trí giải phẫu thì được xếp N1 hoặc mức cao hơn tùy theo số lượng hạch di căn.

Sự hiện diện của di căn hạch làm tăng nguy cơ tái phát sau điều trị và ảnh hưởng đáng kể đến tiên lượng.

M (Metastasis)

M đánh giá tình trạng di căn xa.

Nếu chưa phát hiện di căn ngoài vùng thì được xếp M0.

Nếu khối u đã lan đến các cơ quan như phổi, xương, phúc mạc hoặc các cơ quan khác thì được xếp M1.

Khi đã có di căn xa, mục tiêu điều trị thường chuyển từ điều trị triệt căn sang điều trị toàn thân nhằm kéo dài thời gian sống và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Phân giai đoạn ung thư đường mật trong gan

Đối với ung thư đường mật trong gan, giai đoạn I là khi khối u còn khu trú trong gan và chưa xâm lấn mạch máu hoặc hạch.

Giai đoạn II thường bao gồm các trường hợp có nhiều khối u trong gan hoặc khối u đã xâm lấn các nhánh mạch máu nhỏ trong gan.

Giai đoạn III là khi khối u xâm lấn các cấu trúc quan trọng như phúc mạc tạng hoặc lan đến hạch vùng.

Giai đoạn IV bao gồm các trường hợp có di căn xa.

Khác với ung thư biểu mô tế bào gan, kích thước khối u không phải lúc nào cũng là yếu tố quyết định duy nhất. Mức độ xâm lấn mạch máu và số lượng khối u có vai trò rất quan trọng trong phân giai đoạn.

Phân giai đoạn ung thư đường mật vùng rốn gan

Ung thư vùng rốn gan hay u Klatskin có đặc điểm giải phẫu rất phức tạp vì nằm ngay vị trí chia đôi của đường mật.

Ngoài hệ thống TNM, bác sĩ còn sử dụng phân loại Bismuth–Corlette để mô tả mức độ lan rộng của khối u trong hệ thống đường mật.

Đây là hệ thống rất quan trọng trong lập kế hoạch phẫu thuật.

Loại I là khối u nằm dưới chỗ hợp lưu của hai ống gan.

Loại II là khối u xâm lấn ngay vị trí hợp lưu.

Loại IIIA là khối u lan lên ống gan phải.

Loại IIIB là khối u lan lên ống gan trái.

Loại IV là khối u lan đến cả hai bên hoặc có nhiều vị trí tổn thương.

Phân loại này không thay thế TNM nhưng giúp bác sĩ đánh giá khả năng cắt bỏ hoàn toàn khối u và lựa chọn phạm vi phẫu thuật.

Phân giai đoạn ung thư đường mật ngoài gan đoạn xa

Đối với ung thư đường mật đoạn xa, hệ thống TNM chủ yếu dựa vào độ sâu xâm lấn của khối u qua thành đường mật, sự lan đến các cơ quan lân cận, tình trạng hạch vùng và di căn xa.

Các trường hợp khối u còn khu trú trong thành đường mật có tiên lượng tốt hơn rõ rệt so với những trường hợp đã xâm lấn tụy, tá tràng hoặc mạch máu lớn.

Giai đoạn lâm sàng

Trên thực tế, bác sĩ thường nhóm các giai đoạn thành bốn mức độ chính.

Giai đoạn I là bệnh còn khu trú, chưa có hạch và chưa có di căn.

Giai đoạn II là bệnh tiến triển tại chỗ nhưng vẫn còn khả năng điều trị triệt căn ở nhiều trường hợp.

Giai đoạn III là bệnh xâm lấn rộng hoặc đã có hạch vùng, việc điều trị phức tạp hơn và nguy cơ tái phát cao hơn.

Giai đoạn IV là bệnh đã có di căn xa hoặc không còn khả năng điều trị triệt căn.

Vai trò của phân giai đoạn trong điều trị

Phân giai đoạn không chỉ mang ý nghĩa mô tả mức độ lan rộng của bệnh mà còn quyết định chiến lược điều trị.

Ở giai đoạn sớm, người bệnh có thể được chỉ định phẫu thuật với mục tiêu cắt bỏ hoàn toàn khối u.

Nếu bệnh tiến triển tại chỗ nhưng vẫn còn khả năng phẫu thuật, bác sĩ sẽ cân nhắc phẫu thuật kết hợp hóa trị hoặc xạ trị bổ trợ.

Đối với các trường hợp không còn khả năng phẫu thuật hoặc đã có di căn, điều trị toàn thân bằng hóa trị, thuốc nhắm trúng đích hoặc liệu pháp miễn dịch sẽ được ưu tiên. Đồng thời, các biện pháp can thiệp như đặt stent hoặc dẫn lưu đường mật cũng đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát triệu chứng.

Ý nghĩa tiên lượng

Giai đoạn bệnh là một trong những yếu tố tiên lượng quan trọng nhất.

Người bệnh được phát hiện ở giai đoạn I hoặc II thường có cơ hội điều trị triệt căn cao hơn và thời gian sống kéo dài hơn đáng kể so với người được chẩn đoán ở giai đoạn III hoặc IV.

Tuy nhiên, tiên lượng cuối cùng không chỉ phụ thuộc vào giai đoạn mà còn chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác như khả năng cắt bỏ hoàn toàn khối u, tình trạng hạch, mức độ biệt hóa của ung thư, thể trạng người bệnh và đáp ứng với điều trị. Chính vì vậy, mỗi trường hợp đều cần được đánh giá toàn diện bởi hội đồng đa chuyên khoa để xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp nhất.

6. Điều trị

Điều trị ung thư đường mật là một lĩnh vực rất phức tạp vì bệnh có nhiều vị trí giải phẫu khác nhau, mức độ xâm lấn rất đa dạng và phần lớn người bệnh được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn tiến triển. Mục tiêu điều trị phụ thuộc vào từng giai đoạn cụ thể. Với những trường hợp được phát hiện sớm, mục tiêu là điều trị triệt căn nhằm loại bỏ hoàn toàn khối u. Khi bệnh đã lan rộng hoặc có di căn, mục tiêu chuyển sang kéo dài thời gian sống, kiểm soát triệu chứng, duy trì chức năng gan mật và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Việc lựa chọn phương pháp điều trị luôn cần được thảo luận bởi hội đồng đa chuyên khoa gồm bác sĩ ngoại gan mật, bác sĩ ung bướu, bác sĩ tiêu hóa, bác sĩ chẩn đoán hình ảnh, bác sĩ giải phẫu bệnh và bác sĩ xạ trị. Sự phối hợp giữa nhiều chuyên ngành giúp lựa chọn được chiến lược tối ưu cho từng người bệnh.

Phẫu thuật

Phẫu thuật là phương pháp duy nhất hiện nay có khả năng mang lại cơ hội điều trị khỏi bệnh đối với ung thư đường mật.

Điều kiện quan trọng nhất là khối u còn khu trú, chưa xâm lấn quá rộng vào mạch máu lớn và chưa có di căn xa. Ngoài ra, người bệnh cần có chức năng gan đủ tốt để chịu được cuộc phẫu thuật.

Phạm vi phẫu thuật phụ thuộc vào vị trí của khối u.

Ở ung thư đường mật trong gan, bác sĩ thường thực hiện cắt gan theo phân thùy hoặc cắt gan lớn nhằm loại bỏ toàn bộ khối u cùng phần nhu mô gan liên quan.

Đối với ung thư vùng rốn gan, phẫu thuật thường phức tạp hơn rất nhiều. Ngoài việc cắt bỏ đoạn đường mật bị ung thư, người bệnh thường phải cắt một phần gan, nạo vét hạch vùng và tái tạo lưu thông mật bằng nối đường mật với ruột non.

Ở ung thư đường mật ngoài gan đoạn xa, phẫu thuật thường là cắt khối tá tụy theo phương pháp Whipple vì khối u nằm gần đầu tụy và tá tràng.

Mục tiêu của phẫu thuật là đạt được diện cắt âm tính, nghĩa là không còn tế bào ung thư ở mép cắt. Đây là yếu tố tiên lượng rất quan trọng đối với khả năng sống lâu dài.

Ghép gan

Ghép gan không phải là phương pháp điều trị thường quy cho đa số trường hợp ung thư đường mật.

Tuy nhiên, ở một số người bệnh ung thư vùng rốn gan giai đoạn rất sớm, đặc biệt trên nền viêm đường mật xơ hóa nguyên phát, ghép gan sau điều trị tân bổ trợ có thể mang lại kết quả rất khả quan tại các trung tâm có kinh nghiệm.

Tiêu chuẩn lựa chọn người bệnh rất nghiêm ngặt và chỉ được áp dụng ở một số cơ sở chuyên sâu.

Điều trị dẫn lưu đường mật

Một tỷ lệ lớn người bệnh đến viện vì vàng da tắc mật.

Trong những trường hợp này, việc giải quyết tắc mật có ý nghĩa rất quan trọng vì giúp cải thiện chức năng gan, giảm ngứa, giảm nguy cơ viêm đường mật và tạo điều kiện cho hóa trị hoặc phẫu thuật.

Đặt stent qua ERCP

Đây là phương pháp được sử dụng phổ biến nhất đối với các khối u đường mật ngoài gan.

Bác sĩ đưa ống nội soi xuống tá tràng, tiếp cận lỗ đổ của đường mật và đặt stent qua vị trí hẹp để khôi phục lưu thông mật.

Stent có thể là stent nhựa hoặc stent kim loại tự giãn.

Stent kim loại thường có thời gian thông tốt hơn nhưng chi phí cao hơn.

Dẫn lưu mật qua da

Nếu không thể đặt stent bằng ERCP, bác sĩ có thể thực hiện dẫn lưu mật xuyên gan qua da dưới hướng dẫn của siêu âm hoặc X quang.

Ống dẫn lưu giúp giải áp đường mật và cải thiện tình trạng vàng da.

Ở một số trường hợp, đây chỉ là biện pháp tạm thời trước khi tiến hành điều trị triệt căn.

Hóa trị

Đối với ung thư đường mật không còn khả năng phẫu thuật hoặc đã có di căn, hóa trị toàn thân là nền tảng điều trị.

Phác đồ chuẩn hiện nay là:

Gemcitabine kết hợp Cisplatin.

Đây là phác đồ đã được chứng minh giúp cải thiện thời gian sống và vẫn được xem là tiêu chuẩn trong nhiều năm.

Ở người bệnh không thể sử dụng Cisplatin do suy thận hoặc các chống chỉ định khác, bác sĩ có thể điều chỉnh bằng các phác đồ phù hợp hơn.

Sau phẫu thuật triệt căn, một số người bệnh có nguy cơ tái phát cao cũng được chỉ định hóa trị bổ trợ nhằm tiêu diệt các tế bào ung thư còn sót ở mức vi thể.

Liệu pháp miễn dịch

Một trong những bước tiến lớn nhất trong điều trị ung thư đường mật là sự kết hợp giữa hóa trị và liệu pháp miễn dịch.

Nghiên cứu TOPAZ-1 cho thấy việc bổ sung Durvalumab vào phác đồ Gemcitabine và Cisplatin giúp kéo dài thời gian sống so với hóa trị đơn thuần.

Nhờ kết quả này, Gemcitabine, Cisplatin và Durvalumab đã trở thành một trong những lựa chọn điều trị bước một được nhiều hướng dẫn quốc tế khuyến cáo.

Liệu pháp miễn dịch hoạt động bằng cách khôi phục khả năng nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư của hệ miễn dịch.

Tác dụng không mong muốn chủ yếu là các biến cố miễn dịch như viêm gan, viêm đại tràng, viêm phổi hoặc rối loạn nội tiết. Tuy nhiên, đa số có thể kiểm soát nếu được phát hiện sớm.

Điều trị nhắm trúng đích

Những tiến bộ trong giải trình tự gen đã làm thay đổi đáng kể cách tiếp cận điều trị ung thư đường mật.

Khoảng một phần ba số người bệnh có thể mang các bất thường phân tử có khả năng điều trị bằng thuốc đích.

Ở ung thư đường mật trong gan, FGFR2 fusion là một trong những bất thường thường gặp nhất.

Người bệnh mang đột biến này có thể được điều trị bằng các thuốc ức chế FGFR như Pemigatinib, Futibatinib hoặc các thuốc cùng nhóm tùy theo chỉ định.

Đột biến IDH1 có thể được điều trị bằng Ivosidenib sau khi thất bại với hóa trị.

Những trường hợp có BRAF V600E có thể sử dụng phối hợp thuốc ức chế BRAF và MEK.

Nếu khối u có HER2 tăng biểu hiện hoặc khuếch đại gen, người bệnh có thể được cân nhắc điều trị bằng các thuốc kháng HER2.

Các trường hợp có NTRK fusion hoặc MSI-H/dMMR cũng có những lựa chọn điều trị đặc hiệu tương ứng.

Chính vì vậy, giải trình tự gen hiện nay được khuyến cáo ở người bệnh ung thư đường mật giai đoạn tiến triển để tìm kiếm cơ hội điều trị cá thể hóa.

Xạ trị

Vai trò của xạ trị trong ung thư đường mật không nổi bật như ở một số loại ung thư khác nhưng vẫn có giá trị trong nhiều tình huống.

Sau phẫu thuật, xạ trị có thể được cân nhắc ở những người bệnh có diện cắt sát hoặc còn tế bào ung thư vi thể.

Ở giai đoạn tiến triển, xạ trị giúp giảm đau, kiểm soát chảy máu hoặc giảm triệu chứng do khối u chèn ép.

Một số trung tâm còn áp dụng xạ trị định vị thân (SBRT) cho các tổn thương khu trú không thể phẫu thuật.

Điều trị giảm nhẹ

Không phải tất cả người bệnh đều còn khả năng điều trị triệt căn.

Ở giai đoạn cuối, chăm sóc giảm nhẹ giữ vai trò rất quan trọng.

Điều trị bao gồm kiểm soát đau, giảm ngứa do ứ mật, điều trị viêm đường mật, hỗ trợ dinh dưỡng, kiểm soát cổ trướng nếu có và chăm sóc tâm lý cho người bệnh cũng như gia đình.

Việc duy trì lưu thông đường mật bằng stent hoặc dẫn lưu vẫn có thể cải thiện đáng kể chất lượng cuộc sống ngay cả khi mục tiêu điều trị không còn là chữa khỏi bệnh.

Điều trị theo từng giai đoạn

Đối với bệnh còn khu trú và có khả năng cắt bỏ, phẫu thuật luôn là lựa chọn ưu tiên.

Nếu bệnh không còn khả năng phẫu thuật nhưng chưa có di căn, bác sĩ sẽ cân nhắc hóa trị, miễn dịch, xạ trị hoặc các phương pháp điều trị tại chỗ tùy từng trường hợp.

Khi bệnh đã di căn, điều trị toàn thân bằng hóa trị kết hợp miễn dịch và điều trị đích theo kết quả giải trình tự gen là chiến lược chính.

Trong mọi giai đoạn của bệnh, việc kiểm soát tắc mật và duy trì chức năng gan luôn là một phần quan trọng của kế hoạch điều trị. Điều trị hiện đại không còn chỉ tập trung vào khối u mà hướng tới chăm sóc toàn diện nhằm kéo dài thời gian sống đồng thời duy trì chất lượng cuộc sống tốt nhất cho người bệnh.

7. Theo dõi sau điều trị

Theo dõi sau điều trị là một phần không thể thiếu trong quá trình chăm sóc người bệnh ung thư đường mật. Mặc dù nhiều trường hợp đã được phẫu thuật triệt căn nhưng nguy cơ tái phát vẫn còn tương đối cao, đặc biệt trong hai đến ba năm đầu sau điều trị. Đối với những người bệnh điều trị bằng hóa trị, miễn dịch hoặc thuốc nhắm trúng đích, việc tái khám định kỳ còn giúp đánh giá hiệu quả điều trị, phát hiện sớm tác dụng không mong muốn và điều chỉnh phác đồ khi cần thiết. Một chương trình theo dõi khoa học không chỉ góp phần kéo dài thời gian sống mà còn giúp duy trì chất lượng cuộc sống và xử trí kịp thời các biến chứng liên quan đến bệnh hoặc điều trị.

Mục tiêu của theo dõi sau điều trị gồm bốn nội dung chính. Thứ nhất là phát hiện tái phát tại chỗ hoặc di căn từ giai đoạn còn sớm để người bệnh vẫn có cơ hội điều trị tiếp theo. Thứ hai là đánh giá chức năng gan và sự lưu thông của hệ thống đường mật. Thứ ba là theo dõi các tác dụng không mong muốn của hóa trị, miễn dịch hoặc điều trị đích. Cuối cùng là hỗ trợ dinh dưỡng, phục hồi thể trạng và kiểm soát các triệu chứng kéo dài sau điều trị.

Lịch tái khám

Sau phẫu thuật triệt căn, người bệnh thường được tái khám khoảng ba đến bốn tháng một lần trong hai năm đầu. Đây là giai đoạn nguy cơ tái phát cao nhất. Nếu tình trạng ổn định, khoảng cách giữa các lần tái khám có thể kéo dài thành sáu tháng trong những năm tiếp theo. Sau năm thứ năm, nhiều người bệnh vẫn được khuyến cáo tiếp tục theo dõi hằng năm vì nguy cơ tái phát muộn vẫn có thể xảy ra.

Đối với người đang điều trị toàn thân bằng hóa trị, miễn dịch hoặc thuốc nhắm trúng đích, lịch tái khám thường trùng với chu kỳ điều trị. Mỗi lần khám, bác sĩ sẽ đánh giá đáp ứng của khối u, khả năng dung nạp thuốc và các tác dụng phụ để quyết định có tiếp tục, thay đổi hay ngừng phác đồ.

Khám lâm sàng

Trong mỗi lần tái khám, bác sĩ sẽ đánh giá cân nặng, tình trạng dinh dưỡng, khả năng hoạt động hằng ngày và các triệu chứng mới xuất hiện.

Đặc biệt cần chú ý các dấu hiệu như vàng da tái phát, ngứa, đau hạ sườn phải, sốt, sụt cân, chán ăn hoặc nước tiểu sẫm màu vì đây có thể là biểu hiện của tắc mật hoặc tái phát bệnh.

Khám thực thể còn giúp phát hiện gan to, cổ trướng, hạch ngoại vi hoặc các dấu hiệu gợi ý di căn.

Xét nghiệm máu

Các xét nghiệm sinh hóa gan được thực hiện định kỳ nhằm đánh giá tình trạng hoạt động của gan và phát hiện sớm tắc mật.

Bilirubin, phosphatase kiềm, GGT, AST, ALT, albumin và INR là những chỉ số quan trọng cần được theo dõi.

Nếu người bệnh đã được đặt stent đường mật, sự tăng trở lại của bilirubin hoặc phosphatase kiềm có thể gợi ý stent bị tắc hoặc khối u tiến triển.

Công thức máu và chức năng thận cũng cần được kiểm tra định kỳ, đặc biệt ở người đang sử dụng hóa trị hoặc các thuốc điều trị toàn thân.

Theo dõi dấu ấn ung thư

CA 19-9 và CEA có thể được sử dụng để theo dõi diễn biến bệnh ở những người có tăng các dấu ấn này trước điều trị.

Sau phẫu thuật triệt căn, nồng độ CA 19-9 thường giảm rõ rệt. Nếu chỉ số này tăng dần trong quá trình theo dõi, bác sĩ sẽ nghĩ đến khả năng tái phát và chỉ định thêm các phương tiện chẩn đoán hình ảnh.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng CA 19-9 có thể tăng trong tắc mật hoặc viêm đường mật nên không thể dựa vào chỉ số này đơn độc để kết luận bệnh tái phát.

Chẩn đoán hình ảnh

Chụp CT có tiêm thuốc cản quang hoặc MRI gan kết hợp MRCP là các phương pháp được sử dụng phổ biến để theo dõi sau điều trị.

Trong hai năm đầu, đa số người bệnh được chụp kiểm tra khoảng ba đến sáu tháng một lần tùy theo nguy cơ tái phát.

Chẩn đoán hình ảnh giúp phát hiện tổn thương mới tại gan, đường mật, hạch vùng hoặc các vị trí di căn xa như phổi và phúc mạc.

Nếu người bệnh xuất hiện triệu chứng nghi ngờ tái phát giữa các lần hẹn, bác sĩ có thể chỉ định chụp sớm hơn.

Theo dõi sau đặt stent đường mật

Ở người không còn khả năng phẫu thuật và được đặt stent để dẫn lưu mật, việc theo dõi có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng vàng da, mức bilirubin và các triệu chứng nhiễm khuẩn.

Nếu xuất hiện sốt, đau bụng, vàng da tăng trở lại hoặc xét nghiệm cho thấy tình trạng ứ mật nặng lên, cần nghĩ đến khả năng stent bị tắc hoặc di lệch.

Trong những trường hợp này, người bệnh có thể cần thay stent hoặc thực hiện lại thủ thuật dẫn lưu.

Theo dõi tác dụng không mong muốn của điều trị

Người điều trị bằng Gemcitabine và Cisplatin cần được theo dõi công thức máu, chức năng thận và các biểu hiện nhiễm khuẩn do nguy cơ giảm bạch cầu.

Ở người sử dụng liệu pháp miễn dịch như Durvalumab, bác sĩ cần chú ý các biến cố miễn dịch bao gồm viêm gan, viêm phổi, viêm đại tràng, suy giáp hoặc các rối loạn nội tiết khác.

Những người điều trị bằng thuốc nhắm trúng đích cũng cần theo dõi các tác dụng phụ đặc hiệu của từng nhóm thuốc như tăng phosphat máu, rối loạn chức năng gan, tiêu chảy hoặc các biến đổi trên da và móng.

Phát hiện tái phát

Ung thư đường mật có thể tái phát tại chỗ hoặc di căn đến các cơ quan khác.

Nếu tái phát khu trú và còn khả năng can thiệp, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật lại, đốt u, xạ trị hoặc các phương pháp điều trị tại chỗ.

Trong trường hợp bệnh tái phát lan rộng, điều trị toàn thân bằng hóa trị, miễn dịch hoặc thuốc nhắm trúng đích sẽ được lựa chọn tùy theo tình trạng người bệnh và các đặc điểm sinh học phân tử của khối u.

Điều quan trọng là tái phát không đồng nghĩa với việc hết cơ hội điều trị. Nhiều người bệnh vẫn có thể tiếp tục điều trị thêm nhiều năm nếu bệnh được phát hiện sớm và đáp ứng tốt với các phương pháp hiện đại.

Vai trò của người bệnh

Hiệu quả của chương trình theo dõi phụ thuộc rất nhiều vào sự hợp tác của người bệnh.

Người bệnh cần tái khám đúng lịch, sử dụng thuốc theo hướng dẫn, duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý và thông báo ngay với bác sĩ nếu xuất hiện vàng da, sốt, đau bụng tăng lên, sụt cân nhanh hoặc bất kỳ triệu chứng bất thường nào khác.

Đối với người đã đặt stent đường mật, việc nhận biết sớm các dấu hiệu tắc stent có thể giúp tránh được những biến chứng nặng như viêm đường mật hoặc nhiễm khuẩn huyết.

Theo dõi sau điều trị không chỉ nhằm phát hiện tái phát mà còn là quá trình chăm sóc lâu dài giúp tối ưu hóa kết quả điều trị, duy trì chức năng gan mật và cải thiện chất lượng cuộc sống. Đây là một phần quan trọng không kém so với các phương pháp điều trị ban đầu và cần được duy trì nghiêm túc trong suốt quá trình sống còn của người bệnh.

8. Tiên lượng

Tiên lượng của ung thư đường mật phụ thuộc vào nhiều yếu tố và có sự khác biệt rất lớn giữa từng người bệnh. Đây là một trong những loại ung thư đường tiêu hóa có tiên lượng tương đối nặng vì đa số trường hợp được phát hiện khi bệnh đã tiến triển tại chỗ hoặc đã có di căn. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, kết quả điều trị đã được cải thiện đáng kể nhờ tiến bộ của phẫu thuật gan mật, hóa trị hiện đại, liệu pháp miễn dịch và các thuốc điều trị nhắm trúng đích. Do đó, tiên lượng hiện nay không còn chỉ phụ thuộc vào giai đoạn bệnh mà còn chịu ảnh hưởng bởi đặc điểm sinh học của khối u và khả năng tiếp cận các phương pháp điều trị mới.

Khi đánh giá tiên lượng, bác sĩ không dựa vào một yếu tố đơn lẻ mà xem xét đồng thời vị trí khối u, mức độ lan rộng, khả năng cắt bỏ hoàn toàn, tình trạng hạch, chức năng gan, thể trạng người bệnh và đáp ứng với điều trị. Sự kết hợp của các yếu tố này giúp xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp và dự đoán khả năng sống còn một cách sát thực tế hơn.

Giai đoạn phát hiện bệnh

Yếu tố có ảnh hưởng lớn nhất đến tiên lượng là giai đoạn bệnh tại thời điểm được chẩn đoán.

Ở những trường hợp phát hiện sớm khi khối u còn khu trú và chưa xâm lấn các mạch máu lớn hoặc chưa có di căn hạch, người bệnh có cơ hội được phẫu thuật triệt căn. Đây là nhóm có tiên lượng tốt nhất và nhiều người có thể sống lâu dài sau điều trị.

Ngược lại, nếu bệnh được phát hiện khi đã xâm lấn rộng vào gan, động mạch gan, tĩnh mạch cửa hoặc đã có di căn xa thì khả năng điều trị triệt căn hầu như không còn. Điều trị lúc này chủ yếu nhằm kéo dài thời gian sống và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Điều này cho thấy việc phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm có ý nghĩa quyết định đối với kết quả điều trị.

Khả năng phẫu thuật triệt căn

Khả năng cắt bỏ hoàn toàn khối u là yếu tố tiên lượng quan trọng nhất ở người bệnh chưa có di căn.

Nếu phẫu thuật đạt được diện cắt âm tính, nghĩa là không còn tế bào ung thư ở mép cắt, tiên lượng sẽ tốt hơn rõ rệt so với những trường hợp còn sót vi thể hoặc không thể cắt bỏ hoàn toàn.

Ở nhiều nghiên cứu, diện cắt âm tính được xem là một trong những yếu tố dự báo độc lập đối với thời gian sống lâu dài.

Di căn hạch bạch huyết

Sự xuất hiện của di căn hạch vùng phản ánh khả năng lan tràn của tế bào ung thư.

Người bệnh có nhiều hạch di căn thường có nguy cơ tái phát cao hơn sau phẫu thuật và thời gian sống ngắn hơn so với người chưa có di căn hạch.

Đây cũng là lý do nạo vét hạch là một phần quan trọng trong nhiều cuộc phẫu thuật điều trị ung thư đường mật.

Xâm lấn mạch máu và cơ quan lân cận

Khi khối u xâm lấn động mạch gan, tĩnh mạch cửa hoặc lan sang các cơ quan lân cận như tụy, tá tràng hoặc gan đối bên, việc điều trị trở nên khó khăn hơn rất nhiều.

Không chỉ khả năng phẫu thuật giảm mà nguy cơ tái phát sau điều trị cũng tăng lên đáng kể.

Mức độ xâm lấn tại chỗ vì vậy là một tiêu chí quan trọng trong đánh giá tiên lượng.

Di căn xa

Khi ung thư đã lan đến phổi, xương, phúc mạc hoặc các cơ quan khác, bệnh được xếp vào giai đoạn IV.

Ở giai đoạn này, điều trị toàn thân bằng hóa trị, miễn dịch hoặc thuốc nhắm trúng đích có thể giúp kéo dài thời gian sống nhưng rất hiếm khi đạt được mục tiêu chữa khỏi hoàn toàn.

Tuy nhiên, sự phát triển của các phương pháp điều trị hiện đại đã giúp nhiều người bệnh sống lâu hơn đáng kể so với trước đây.

Đặc điểm mô bệnh học

Mức độ biệt hóa của khối u cũng ảnh hưởng đến tiên lượng.

Ung thư biệt hóa tốt thường phát triển chậm hơn và có tiên lượng thuận lợi hơn so với ung thư biệt hóa kém.

Ngoài ra, sự hiện diện của xâm lấn thần kinh, xâm lấn mạch máu hoặc xâm nhập bạch huyết trên kết quả giải phẫu bệnh đều là những yếu tố tiên lượng không thuận lợi.

Đặc điểm sinh học phân tử

Hiểu biết về sinh học phân tử đã mở ra một giai đoạn mới trong điều trị ung thư đường mật.

Một số bất thường như FGFR2 fusion, IDH1 mutation hoặc HER2 amplification không chỉ giúp lựa chọn thuốc điều trị đích mà còn có ý nghĩa tiên lượng trong từng nhóm người bệnh.

Những người có đột biến phù hợp và được tiếp cận điều trị cá thể hóa thường đạt kết quả tốt hơn so với điều trị hóa chất đơn thuần.

Điều này cho thấy xét nghiệm giải trình tự gen ngày càng có vai trò quan trọng trong đánh giá tiên lượng lâu dài.

Đáp ứng với điều trị

Người bệnh đáp ứng tốt với hóa trị hoặc liệu pháp miễn dịch thường có thời gian sống kéo dài hơn.

Đối với điều trị toàn thân, việc khối u thu nhỏ hoặc ổn định kéo dài trên chẩn đoán hình ảnh là dấu hiệu tiên lượng tích cực.

Ngược lại, nếu bệnh tiến triển nhanh ngay trong những tháng đầu điều trị, tiên lượng thường kém hơn.

Thể trạng người bệnh

Tình trạng toàn thân được đánh giá bằng các thang điểm như ECOG Performance Status cũng ảnh hưởng trực tiếp đến tiên lượng.

Người còn hoạt động tốt, không sụt cân nhiều và không có bệnh lý nội khoa nặng thường có khả năng dung nạp điều trị tốt hơn, từ đó đạt kết quả điều trị khả quan hơn.

Ngược lại, suy dinh dưỡng, suy gan hoặc nhiều bệnh lý phối hợp có thể làm hạn chế các lựa chọn điều trị.

Tiên lượng hiện nay

Mặc dù ung thư đường mật vẫn được xem là bệnh có tiên lượng tương đối nặng nhưng triển vọng điều trị đã thay đổi đáng kể trong những năm gần đây.

Ở nhóm được phát hiện sớm và phẫu thuật triệt căn, nhiều người bệnh có thể đạt thời gian sống kéo dài nhiều năm.

Đối với bệnh giai đoạn tiến triển, hóa trị kết hợp miễn dịch đã cải thiện rõ kết quả điều trị so với hóa trị đơn thuần. Bên cạnh đó, điều trị nhắm trúng đích dựa trên các bất thường phân tử đã mở thêm cơ hội cho nhiều người bệnh trước đây gần như không còn lựa chọn điều trị.

Điều quan trọng nhất là người bệnh không nên quá bi quan ngay khi được chẩn đoán. Tiên lượng của ung thư đường mật hiện nay phụ thuộc rất nhiều vào việc được phát hiện ở giai đoạn nào, có được điều trị tại các trung tâm chuyên sâu hay không và có tiếp cận được các phương pháp điều trị hiện đại phù hợp với đặc điểm của khối u hay không. Mỗi trường hợp đều cần được đánh giá riêng để xây dựng chiến lược điều trị tối ưu và mang lại cơ hội sống tốt nhất.

9. Phòng bệnh

Mặc dù không phải tất cả các trường hợp ung thư đường mật đều có thể phòng ngừa hoàn toàn nhưng nhiều yếu tố nguy cơ của bệnh đã được xác định rõ và hoàn toàn có thể kiểm soát được. Phần lớn các trường hợp ung thư đường mật phát triển trên nền viêm mạn tính, ứ mật kéo dài hoặc các bệnh lý đường mật tồn tại nhiều năm. Vì vậy, phát hiện sớm và điều trị triệt để các bệnh lý này là biện pháp quan trọng nhất để giảm nguy cơ mắc bệnh.

Khác với nhiều loại ung thư khác, phòng ngừa ung thư đường mật không chỉ dựa vào thay đổi lối sống mà còn bao gồm việc điều trị tích cực các bệnh lý gan mật nền, kiểm soát nhiễm ký sinh trùng và theo dõi định kỳ ở những người thuộc nhóm nguy cơ cao.

Điều trị sớm các bệnh lý đường mật

Một trong những nguyên tắc quan trọng nhất trong phòng bệnh là không để tình trạng viêm và tắc mật kéo dài.

Sỏi đường mật trong gan hoặc ngoài gan cần được điều trị triệt để khi có chỉ định vì tình trạng nhiễm khuẩn tái diễn và ứ mật kéo dài làm tăng nguy cơ chuyển dạng ác tính của biểu mô đường mật.

Những người có hẹp đường mật lành tính hoặc viêm đường mật tái phát cũng cần được theo dõi và điều trị đúng để hạn chế tổn thương kéo dài.

Đối với nang ống mật chủ, phẫu thuật cắt bỏ hoàn toàn nang ngay sau khi được chẩn đoán là biện pháp hiệu quả nhất nhằm phòng ngừa ung thư đường mật trong tương lai. Việc chỉ theo dõi mà không điều trị có thể làm nguy cơ ung thư tăng dần theo tuổi.

Kiểm soát viêm đường mật xơ hóa nguyên phát

Viêm đường mật xơ hóa nguyên phát là một trong những yếu tố nguy cơ mạnh nhất của ung thư đường mật.

Mặc dù hiện nay chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu giúp loại bỏ hoàn toàn bệnh, người mắc PSC cần được theo dõi lâu dài tại các cơ sở chuyên khoa.

Việc khám định kỳ, xét nghiệm chức năng gan và thực hiện chẩn đoán hình ảnh đúng lịch giúp phát hiện sớm các tổn thương nghi ngờ, từ đó tăng cơ hội điều trị khi ung thư còn ở giai đoạn đầu.

Phòng nhiễm sán lá gan

Ở nhiều nước châu Á, đặc biệt là Đông Nam Á, nhiễm sán lá gan vẫn là nguyên nhân quan trọng gây ung thư đường mật.

Con người nhiễm ký sinh trùng khi ăn cá nước ngọt sống hoặc chưa được nấu chín kỹ.

Để phòng bệnh, cần hạn chế hoàn toàn thói quen ăn gỏi cá, cá tái hoặc các món thủy sản chưa được chế biến chín.

Khi nghi ngờ nhiễm sán hoặc sống tại vùng lưu hành, người dân nên khám và điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ thay vì tự ý dùng thuốc.

Việc cải thiện vệ sinh môi trường, quản lý nguồn nước và kiểm soát thực phẩm cũng góp phần làm giảm tỷ lệ mắc bệnh trong cộng đồng.

Phòng và điều trị viêm gan virus

Viêm gan B và viêm gan C không chỉ làm tăng nguy cơ ung thư gan mà còn có liên quan đến ung thư đường mật, đặc biệt là ung thư đường mật trong gan.

Tiêm vắc xin viêm gan B đầy đủ giúp phòng ngừa nhiễm HBV và làm giảm nguy cơ nhiều bệnh lý gan mật mạn tính.

Những người đã mắc viêm gan B hoặc viêm gan C cần được theo dõi và điều trị theo đúng hướng dẫn để hạn chế tiến triển thành xơ gan và giảm nguy cơ xuất hiện ung thư.

Hạn chế rượu bia

Lạm dụng rượu kéo dài gây tổn thương gan, thúc đẩy xơ hóa và tạo môi trường thuận lợi cho nhiều loại ung thư phát triển.

Giảm hoặc ngừng hoàn toàn rượu bia không chỉ giúp bảo vệ gan mà còn góp phần làm giảm nguy cơ ung thư đường mật ở những người có bệnh gan nền.

Duy trì cân nặng hợp lý

Gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa ngày càng phổ biến và được xem là yếu tố nguy cơ mới của ung thư đường mật.

Việc duy trì cân nặng hợp lý, tăng cường vận động thể lực, kiểm soát đường huyết và rối loạn lipid máu giúp giảm tình trạng viêm mạn tính trong gan và đường mật.

Một chế độ ăn cân đối với nhiều rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và hạn chế thực phẩm chế biến sẵn cũng mang lại lợi ích lâu dài đối với sức khỏe gan mật.

Không hút thuốc lá

Hút thuốc làm tăng nguy cơ nhiều loại ung thư, trong đó có ung thư đường mật.

Ngừng hút thuốc giúp giảm tiếp xúc với các chất sinh ung thư và cải thiện sức khỏe toàn thân.

Đây là một trong những thay đổi lối sống quan trọng nhất mà người dân có thể thực hiện để phòng ngừa ung thư.

Hạn chế tiếp xúc với hóa chất độc hại

Một số hóa chất công nghiệp và chất phóng xạ từng được chứng minh làm tăng nguy cơ ung thư đường mật.

Người lao động trong môi trường có nguy cơ cần tuân thủ đầy đủ các biện pháp bảo hộ và khám sức khỏe định kỳ theo quy định.

Tầm soát ở nhóm nguy cơ cao

Hiện nay chưa có chương trình tầm soát ung thư đường mật cho toàn bộ dân số vì bệnh tương đối hiếm gặp.

Tuy nhiên, những người thuộc nhóm nguy cơ cao nên được theo dõi định kỳ tại các cơ sở chuyên khoa.

Nhóm này bao gồm người mắc viêm đường mật xơ hóa nguyên phát, nang ống mật chủ, bệnh Caroli, sỏi đường mật trong gan kéo dài hoặc có tiền sử nhiễm sán lá gan.

Việc theo dõi thường bao gồm khám lâm sàng, xét nghiệm chức năng gan, siêu âm, MRI đường mật hoặc các phương pháp chẩn đoán hình ảnh khác tùy từng trường hợp.

Phát hiện tổn thương ở giai đoạn sớm giúp tăng đáng kể khả năng điều trị triệt căn.

Chủ động khám khi có dấu hiệu bất thường

Người dân không nên chủ quan khi xuất hiện vàng da, nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu, ngứa kéo dài hoặc đau âm ỉ vùng hạ sườn phải.

Những triệu chứng này có thể là biểu hiện của nhiều bệnh lý đường mật khác nhau và cần được bác sĩ đánh giá sớm.

Việc trì hoãn thăm khám có thể khiến bệnh tiến triển đến giai đoạn muộn và làm giảm cơ hội điều trị hiệu quả.

Thông điệp quan trọng

Phòng ngừa ung thư đường mật chủ yếu dựa trên việc kiểm soát các bệnh lý đường mật mạn tính và loại bỏ các yếu tố nguy cơ đã biết. Điều trị triệt để sỏi đường mật và nang ống mật chủ, phòng nhiễm sán lá gan, kiểm soát viêm gan virus, duy trì lối sống lành mạnh và theo dõi định kỳ ở nhóm nguy cơ cao là những biện pháp đã được chứng minh giúp giảm nguy cơ mắc bệnh. Mặc dù chưa thể phòng ngừa hoàn toàn mọi trường hợp ung thư đường mật nhưng phát hiện sớm và can thiệp kịp thời vẫn là chìa khóa quan trọng nhất để cải thiện kết quả điều trị và tiên lượng lâu dài.

10. Những câu hỏi thường gặp

Ung thư đường mật có giống ung thư gan không?

Không. Đây là hai bệnh khác nhau. Ung thư gan nguyên phát thường xuất phát từ tế bào gan, còn ung thư đường mật xuất phát từ các tế bào biểu mô lót bên trong hệ thống đường mật. Mặc dù cả hai đều thuộc nhóm ung thư gan mật và có thể xuất hiện trong gan nhưng đặc điểm sinh học, phương pháp điều trị và tiên lượng có nhiều điểm khác biệt.

Ung thư đường mật có phải luôn gây vàng da không?

Không. Vàng da là triệu chứng thường gặp ở ung thư đường mật ngoài gan do khối u gây tắc mật. Tuy nhiên, ung thư đường mật trong gan có thể phát triển khá lâu mà chưa gây vàng da. Một số người bệnh chỉ có đau âm ỉ vùng hạ sườn phải hoặc sụt cân trước khi được chẩn đoán.

Vàng da do sỏi mật và vàng da do ung thư đường mật khác nhau như thế nào?

Cả hai đều có thể gây vàng da, nước tiểu sẫm màu và phân bạc màu. Tuy nhiên, vàng da do sỏi thường xuất hiện đột ngột, có thể kèm đau quặn mật hoặc sốt. Trong khi đó, vàng da do ung thư thường tăng dần theo thời gian, ít đau ở giai đoạn đầu và không tự hết nếu không được điều trị.

Ung thư đường mật có di truyền không?

Đa số trường hợp không phải là bệnh di truyền. Một số hội chứng di truyền hiếm gặp có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh nhưng tỷ lệ này rất thấp. Phần lớn người bệnh mắc ung thư đường mật liên quan đến các yếu tố nguy cơ mắc phải như sỏi đường mật, viêm đường mật xơ hóa nguyên phát hoặc nhiễm sán lá gan.

Ăn gỏi cá có làm tăng nguy cơ ung thư đường mật không?

Có. Ăn cá nước ngọt sống hoặc chưa được nấu chín kỹ có thể làm nhiễm sán lá gan. Nhiễm sán kéo dài nhiều năm gây viêm mạn tính đường mật và làm tăng nguy cơ ung thư đường mật. Đây là một trong những nguyên nhân quan trọng ở nhiều quốc gia Đông Nam Á.

Ung thư đường mật có chữa khỏi được không?

Có thể. Nếu bệnh được phát hiện ở giai đoạn sớm và khối u còn khả năng cắt bỏ hoàn toàn thì phẫu thuật có thể mang lại cơ hội điều trị triệt căn. Tuy nhiên, nếu bệnh đã xâm lấn rộng hoặc có di căn thì mục tiêu điều trị chủ yếu là kéo dài thời gian sống và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Có phải tất cả người bệnh đều cần phẫu thuật không?

Không. Chỉ những trường hợp khối u còn khu trú và có khả năng cắt bỏ hoàn toàn mới được chỉ định phẫu thuật triệt căn. Nếu bệnh đã lan rộng hoặc di căn, bác sĩ sẽ ưu tiên hóa trị, liệu pháp miễn dịch, điều trị nhắm trúng đích hoặc các biện pháp giảm nhẹ phù hợp.

Đặt stent đường mật có phải là điều trị khỏi ung thư không?

Không. Đặt stent chỉ giúp giải quyết tình trạng tắc mật, giảm vàng da và cải thiện chức năng gan. Đây là phương pháp điều trị triệu chứng hoặc hỗ trợ trước khi phẫu thuật hay hóa trị chứ không loại bỏ được khối u.

Sau khi đặt stent, người bệnh cần chú ý điều gì?

Người bệnh cần theo dõi các dấu hiệu như sốt, đau bụng, vàng da tăng trở lại hoặc nước tiểu sẫm màu hơn. Những biểu hiện này có thể gợi ý stent bị tắc hoặc nhiễm trùng đường mật và cần đến bệnh viện để được đánh giá ngay.

CA 19-9 tăng có chắc chắn là ung thư đường mật không?

Không. CA 19-9 có thể tăng trong ung thư đường mật nhưng cũng tăng ở nhiều bệnh lý lành tính như tắc mật hoặc viêm đường mật. Chỉ số này chỉ có giá trị hỗ trợ và không thể thay thế các phương pháp chẩn đoán khác.

Có cần sinh thiết để chẩn đoán ung thư đường mật không?

Trong nhiều trường hợp, có. Sinh thiết hoặc lấy tế bào qua nội soi giúp xác định bản chất của khối u và là cơ sở để lựa chọn phương pháp điều trị. Tuy nhiên, ở một số trường hợp điển hình, bác sĩ có thể quyết định phẫu thuật trước rồi xác định chẩn đoán bằng bệnh phẩm sau mổ.

Người mắc ung thư đường mật có nên xét nghiệm gen không?

Có. Đối với bệnh giai đoạn tiến triển hoặc tái phát, nhiều hướng dẫn quốc tế khuyến cáo thực hiện giải trình tự gen để tìm các bất thường như FGFR2, IDH1, HER2, BRAF hoặc MSI-H. Kết quả này có thể mở ra cơ hội điều trị bằng thuốc nhắm trúng đích hoặc liệu pháp miễn dịch.

Sau điều trị có dễ tái phát không?

Có. Nguy cơ tái phát của ung thư đường mật tương đối cao, đặc biệt trong hai đến ba năm đầu sau phẫu thuật. Vì vậy, người bệnh cần tái khám đúng lịch và thực hiện đầy đủ các xét nghiệm cũng như chẩn đoán hình ảnh theo hướng dẫn của bác sĩ.

Ung thư đường mật có lây sang người khác không?

Không. Ung thư đường mật không phải là bệnh truyền nhiễm và không lây từ người bệnh sang người khỏe mạnh qua tiếp xúc, ăn uống hay sinh hoạt hằng ngày.

Người có sỏi đường mật hoặc viêm đường mật mạn tính cần làm gì để giảm nguy cơ ung thư?

Người bệnh nên điều trị triệt để bệnh lý nền, tái khám định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ, không tự ý bỏ điều trị và đến khám ngay nếu xuất hiện vàng da, sốt hoặc đau bụng kéo dài. Việc kiểm soát tốt các bệnh lý đường mật là biện pháp hiệu quả nhất để giảm nguy cơ phát triển thành ung thư.

Mời bác đọc bài tiếp theo: Ung thư túi mật

Tài liệu tham khảo

  1. National Comprehensive Cancer Network (NCCN). NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology: Biliary Tract Cancers. Version 2026.

  2. European Society for Medical Oncology (ESMO). Biliary Tract Cancer: ESMO Clinical Practice Guideline. Cập nhật 2025.

  3. American Society of Clinical Oncology (ASCO). Systemic Therapy for Advanced Biliary Tract Cancer. Cập nhật 2025.

  4. UpToDate. Clinical Features, Diagnosis, Staging and Management of Cholangiocarcinoma. Cập nhật 2026.

  5. World Health Organization (WHO). Cancer Fact Sheets. Liver and Biliary Tract Cancers. Cập nhật 2025.

  6. International Agency for Research on Cancer (IARC). Global Cancer Observatory (GLOBOCAN). Cập nhật 2024.

  7. AJCC Cancer Staging Manual. 9th Edition. American Joint Committee on Cancer.

  8. Kumar, Abbas, Aster. Robbins & Cotran Pathologic Basis of Disease. 11th Edition.

Người biên soạn: BS Phan Hữu Kiệm

Lưu ý: Bài viết nhằm mục đích cung cấp kiến thức sức khỏe cho cộng đồng và không thay thế việc khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ. Mỗi người bệnh có tình trạng khác nhau và cần được tư vấn trực tiếp bởi nhân viên y tế.

Bài viết này thuộc mục: