Vì sao chúng ta ngứa?
Có những lúc bác đang ngồi yên, bỗng nhiên thấy một vùng da ngứa ngáy khó chịu. Có khi chỉ là một cái ngứa thoáng qua rồi biến mất. Có khi bác càng gãi lại càng ngứa, đến mức phải gãi liên tục. Một số người bị ngứa sau khi muỗi đốt, khi thời tiết nóng, sau khi tắm, khi ăn một món ăn nào đó hoặc khi tiếp xúc với bụi, mỹ phẩm hay hóa chất. Cũng có những trường hợp ngứa kéo dài nhiều tuần mà không nhìn thấy bất kỳ tổn thương rõ ràng nào trên da.
Vậy ngứa thực sự là gì? Vì sao một cái ngứa nhỏ lại có thể khiến chúng ta khó chịu đến như vậy? Tại sao gãi lại làm chúng ta thấy dễ chịu trong chốc lát nhưng đôi khi khiến tình trạng nặng hơn?
Giống như đau, ngứa là một tín hiệu của hệ thần kinh giúp cơ thể nhận biết một nguy cơ hoặc một sự kích thích bất thường ở da. Nhưng ngứa không phải lúc nào cũng có nghĩa là da đang bị bệnh. Đôi khi đó chỉ là một phản ứng bảo vệ rất bình thường của cơ thể.
1. Ngứa là một tín hiệu, không phải một căn bệnh
Ngứa, trong y học gọi là pruritus, là cảm giác khiến chúng ta muốn gãi hoặc chà xát lên da.
Điều quan trọng là ngứa không phải bản thân một căn bệnh. Nó giống như đau, sốt hoặc ho, là một triệu chứng hoặc tín hiệu cho biết cơ thể đang phản ứng với một kích thích nào đó.
Khi một con muỗi đốt, khi da tiếp xúc với chất gây kích ứng hoặc khi một phản ứng dị ứng xảy ra, hệ thần kinh có thể nhận biết sự thay đổi đó và tạo ra cảm giác ngứa.
Cơ thể dường như đang nói:
“Có thứ gì đó đang kích thích vùng da này. Hãy kiểm tra và loại bỏ nó.”
Trong nhiều trường hợp, đó là một cơ chế có lợi.
Nhưng cũng giống như đau, ngứa không phải lúc nào cũng phản ánh chính xác mức độ nghiêm trọng của vấn đề. Một vùng da rất nhỏ có thể ngứa dữ dội trong khi tổn thương không nghiêm trọng. Ngược lại, một số bệnh lý quan trọng có thể gây ngứa kéo dài nhưng biểu hiện trên da rất kín đáo.
2. Vì sao cơ thể lại cần cảm giác ngứa?
Hãy tưởng tượng một côn trùng nhỏ đang bò trên da.
Nếu cơ thể chỉ nhận biết được cảm giác đau, có thể chúng ta sẽ không phản ứng ngay với những kích thích rất nhẹ như vậy. Ngứa cung cấp một hệ thống cảnh báo khác, đặc biệt phù hợp với những kích thích nằm trên bề mặt da.
Khi thấy ngứa, phản ứng tự nhiên của chúng ta là gãi.
Động tác gãi có thể giúp loại bỏ một số tác nhân đang nằm trên bề mặt da như côn trùng nhỏ, vật liệu kích thích hoặc các chất gây dị ứng.
Vì vậy, xét về mặt tiến hóa, ngứa có thể được xem là một phần của hệ thống bảo vệ hàng rào da.
Tuy nhiên, trong cuộc sống hiện đại, cơ chế này có thể được kích hoạt bởi rất nhiều nguyên nhân không thực sự nguy hiểm, chẳng hạn như da khô, mỹ phẩm, chất tẩy rửa, dị ứng hoặc nhiệt độ.
3. Cảm giác ngứa bắt đầu từ đâu?
Da không chỉ là một lớp vỏ bao bọc cơ thể. Trong da có rất nhiều đầu tận cùng thần kinh có khả năng phát hiện các kích thích khác nhau.
Một số sợi thần kinh cảm giác đặc biệt có thể tham gia truyền tín hiệu ngứa.
Khi các chất trung gian hóa học hoặc những kích thích thích hợp tác động lên các đầu tận cùng này, tín hiệu được truyền theo các dây thần kinh ngoại biên về tủy sống, sau đó lên não.
Não là nơi giúp chúng ta nhận thức được cảm giác ngứa.
Điều này giải thích một điều khá thú vị: cảm giác ngứa không đơn giản nằm “trên da”. Da phát hiện kích thích, hệ thần kinh truyền tín hiệu, còn não mới tạo ra trải nghiệm mà chúng ta gọi là “ngứa”.
Đó cũng là lý do cảm giác ngứa có thể thay đổi tùy theo trạng thái của hệ thần kinh và sự chú ý của chúng ta.
4. Histamine có phải là nguyên nhân của mọi cơn ngứa?
Khi nói đến dị ứng và ngứa, nhiều người nghĩ ngay đến histamine.
Histamine thực sự đóng vai trò quan trọng trong nhiều loại ngứa, đặc biệt là ngứa liên quan đến phản ứng dị ứng. Khi các tế bào miễn dịch như dưỡng bào được hoạt hóa, histamine có thể được giải phóng và kích thích các đầu tận cùng thần kinh gây ngứa.
Đây là lý do các thuốc kháng histamine có thể giúp ích trong một số tình trạng ngứa.
Nhưng không phải mọi loại ngứa đều do histamine.
Có nhiều cơ chế khác nhau có thể tạo ra ngứa, bao gồm các chất trung gian viêm, kích thích trực tiếp các sợi thần kinh và những thay đổi trong hệ thần kinh trung ương.
Điều này giải thích tại sao một số bệnh nhân bị ngứa nhiều nhưng thuốc kháng histamine lại không giúp cải thiện đáng kể.
Vì vậy, “ngứa = histamine” là cách hiểu quá đơn giản.
5. Vì sao muỗi đốt lại gây ngứa?
Khi muỗi đốt, nó đưa một lượng nhỏ nước bọt vào da. Các thành phần trong nước bọt có thể kích hoạt phản ứng miễn dịch tại chỗ.
Cơ thể nhận diện những thành phần này là yếu tố lạ và huy động các chất trung gian miễn dịch.
Một trong những chất quan trọng là histamine.
Kết quả là vùng da bị muỗi đốt có thể xuất hiện:
ngứa;
đỏ;
hơi sưng;
nóng hoặc khó chịu.
Đây là một phản ứng viêm tại chỗ.
Một số người phản ứng rất nhẹ, trong khi người khác có thể xuất hiện nốt sưng lớn và ngứa nhiều hơn. Mức độ phản ứng phụ thuộc vào cơ địa và mức độ đáp ứng miễn dịch của từng người.
Vì vậy, một nốt muỗi đốt rất ngứa không nhất thiết có nghĩa là muỗi “độc” hơn hay bệnh nghiêm trọng hơn.
6. Vì sao càng gãi lại càng ngứa?
Đây là một trong những điều khó chịu nhất của ngứa.
Khi gãi, chúng ta tạo ra một kích thích cơ học mạnh hơn lên da. Tín hiệu từ các sợi thần kinh liên quan đến xúc giác và đau có thể tạm thời ức chế hoặc làm thay đổi cách não xử lý tín hiệu ngứa.
Vì vậy, ngay sau khi gãi, bác thường cảm thấy dễ chịu hơn.
Nhưng sự dễ chịu này có thể chỉ là tạm thời.
Gãi mạnh hoặc gãi liên tục có thể làm tổn thương hàng rào bảo vệ của da, gây trầy xước, viêm và giải phóng thêm các chất trung gian. Da càng bị tổn thương lại càng dễ kích thích các đầu tận cùng thần kinh.
Kết quả là hình thành một vòng lặp:
ngứa → gãi → tổn thương da → viêm → ngứa nhiều hơn → tiếp tục gãi.
Đây là lý do một vấn đề ban đầu rất nhỏ đôi khi có thể trở thành một vùng da đỏ, dày, trầy xước và ngứa dai dẳng.
7. Vì sao da khô lại gây ngứa?
Da khỏe mạnh được bảo vệ bởi một hàng rào gồm các tế bào da, lipid và nhiều thành phần giữ nước.
Khi hàng rào này bị suy giảm, da mất nước dễ hơn và trở nên khô, căng, bong tróc hoặc nứt nẻ.
Da khô làm các đầu tận cùng thần kinh dễ bị kích thích hơn, đồng thời tạo ra tình trạng viêm mức độ nhẹ ở da.
Đây là lý do nhiều người cảm thấy ngứa rõ hơn vào mùa lạnh, khi độ ẩm thấp, hoặc sau khi tắm nước quá nóng.
Một số thói quen cũng có thể làm da khô hơn, chẳng hạn tắm quá lâu, dùng nước quá nóng hoặc sử dụng các chất tẩy rửa mạnh.
Trong những trường hợp này, ngứa không nhất thiết xuất phát từ một bệnh da đặc hiệu. Đôi khi điều quan trọng nhất là phục hồi hàng rào bảo vệ của da.
8. Vì sao dị ứng có thể gây ngứa?
Trong phản ứng dị ứng, hệ miễn dịch phản ứng quá mức với một chất vốn không nhất thiết gây nguy hiểm cho phần lớn mọi người.
Khi tiếp xúc với dị nguyên, các tế bào miễn dịch có thể được hoạt hóa và giải phóng nhiều chất trung gian, trong đó có histamine.
Điều này có thể tạo ra:
ngứa;
nổi mề đay;
đỏ da;
phù;
chảy nước mắt hoặc nước mũi.
Ngứa do dị ứng thường có thể xuất hiện khá nhanh sau khi tiếp xúc với tác nhân, nhưng thời gian và mức độ biểu hiện rất khác nhau.
Điều quan trọng là không nên tự kết luận rằng một cơn ngứa chắc chắn là dị ứng chỉ vì nó xuất hiện sau khi ăn một món ăn hoặc sử dụng một sản phẩm nào đó. Cần xem xét cả thời gian xuất hiện, các triệu chứng đi kèm và những lần tiếp xúc trước đó.
9. Không phải cứ ngứa là do dị ứng
Đây là một hiểu lầm khá phổ biến.
Ngứa có thể xuất hiện trong rất nhiều bệnh lý khác nhau.
Các nguyên nhân thường gặp có thể bao gồm bệnh da như viêm da, eczema, mày đay, nhiễm nấm, ký sinh trùng hoặc ghẻ. Ngoài ra, thuốc, tiếp xúc với hóa chất, côn trùng, da khô và nhiều yếu tố môi trường cũng có thể gây ngứa.
Một số bệnh lý toàn thân cũng có thể gây ngứa, chẳng hạn bệnh gan gây ứ mật, bệnh thận mạn, một số rối loạn huyết học, bệnh tuyến giáp hoặc các tình trạng ảnh hưởng đến hệ thần kinh.
Vì vậy, khi ngứa kéo dài, câu hỏi quan trọng không phải chỉ là:
“Tôi có dị ứng không?”
mà còn là:
“Điều gì đang kích hoạt cảm giác ngứa này?”
10. Vì sao có người ngứa nhưng gần như không có tổn thương trên da?
Thông thường, khi ngứa, chúng ta sẽ tìm một vùng da đỏ, nổi mẩn hoặc có tổn thương.
Nhưng không phải lúc nào cũng nhìn thấy như vậy.
Một số bệnh lý gây ngứa chủ yếu thông qua thay đổi trong hệ thần kinh hoặc các chất trung gian trong cơ thể mà không tạo ra tổn thương da rõ ràng ngay từ đầu.
Ngứa cũng có thể xuất hiện trong một số bệnh toàn thân.
Ngoài ra, nếu một người đã gãi nhiều, chính việc gãi có thể tạo ra tổn thương thứ phát, khiến việc xác định nguyên nhân ban đầu trở nên khó khăn hơn.
Do đó, “không thấy ban trên da” không đồng nghĩa với “không có nguyên nhân cần tìm hiểu”.
11. Vì sao stress hoặc tập trung vào cơn ngứa có thể làm ngứa tăng lên?
Ngứa chịu ảnh hưởng của hệ thần kinh.
Khi bác càng chú ý đến một cảm giác, não càng dễ tập trung vào tín hiệu đó. Một cảm giác vốn rất nhẹ có thể trở nên nổi bật hơn.
Stress cũng có thể làm thay đổi cách não xử lý các tín hiệu cảm giác và có thể làm nặng thêm một số bệnh da vốn đã có sẵn.
Đây không có nghĩa là “ngứa do tưởng tượng”.
Cảm giác ngứa là có thật. Chỉ là não và trạng thái cảm xúc có thể điều chỉnh cường độ mà chúng ta cảm nhận.
Điều này cũng tương tự như khi bác đang rất bận rộn thì một cơn ngứa nhẹ có thể không được chú ý, nhưng khi nằm yên trên giường và tập trung vào cơ thể, cảm giác ấy lại trở nên rõ ràng hơn.
12. Vì sao có những cơn ngứa chỉ xảy ra vào ban đêm?
Nhiều người nhận thấy ngứa tăng lên khi nằm nghỉ hoặc vào ban đêm.
Có thể có nhiều yếu tố cùng tham gia.
Ban đêm chúng ta ít bị phân tán bởi công việc và hoạt động bên ngoài, vì vậy dễ chú ý đến cảm giác trên cơ thể hơn. Ngoài ra, nhiệt độ, độ ẩm của da, quần áo, chăn đệm và các thay đổi sinh học theo nhịp ngày đêm cũng có thể ảnh hưởng đến cảm giác ngứa.
Một số bệnh da và một số bệnh lý đặc hiệu cũng có thể gây ngứa nổi bật về đêm.
Ví dụ, ghẻ thường gây ngứa nhiều về ban đêm và có thể kèm các tổn thương đặc trưng ở những vị trí nhất định.
Vì vậy, ngứa về đêm không phải là một chẩn đoán. Đây chỉ là một đặc điểm giúp bác sĩ thu hẹp nguyên nhân khi kết hợp với các dấu hiệu khác.
13. Ngứa có thể là một cơ chế bảo vệ, nhưng không phải lúc nào cũng có lợi
Một cơn ngứa ngắn sau khi côn trùng đốt hoặc khi một vật kích thích tiếp xúc với da có thể giúp chúng ta nhanh chóng nhận biết và loại bỏ tác nhân.
Nhưng khi ngứa kéo dài, cơ chế bảo vệ này có thể trở thành vấn đề.
Gãi liên tục gây tổn thương da, phá vỡ hàng rào bảo vệ và làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.
Khi đó, ngứa không còn giúp cơ thể giải quyết vấn đề mà lại góp phần duy trì vòng xoắn bệnh lý.
Đây là một ví dụ khá điển hình về cách một phản ứng vốn có lợi trong thời gian ngắn có thể trở thành bất lợi nếu kéo dài quá mức.
14. Ngứa có liên quan gì đến bệnh gan và bệnh thận?
Ngứa kéo dài đôi khi có thể là biểu hiện của một bệnh lý bên ngoài da.
Trong một số bệnh gan, đặc biệt những tình trạng có ứ mật, các chất liên quan đến chuyển hóa và bài tiết mật có thể tích tụ hoặc thay đổi và góp phần gây ngứa.
Một số bệnh thận mạn cũng có thể đi kèm ngứa, đặc biệt ở những bệnh nhân có rối loạn chuyển hóa và cân bằng nội môi kéo dài.
Điều đó không có nghĩa là cứ ngứa là phải nghĩ đến bệnh gan hoặc bệnh thận.
Ngứa do các bệnh toàn thân thường được đánh giá dựa trên toàn bộ bối cảnh: thời gian kéo dài, mức độ, vị trí, tổn thương da, triệu chứng đi kèm và các xét nghiệm cần thiết.
15. Ngứa có liên quan đến ung thư không?
Có thể, nhưng đây là một điểm cần hiểu thật đúng.
Ngứa đơn độc không phải là dấu hiệu đặc hiệu của ung thư.
Trong rất nhiều trường hợp, nguyên nhân của ngứa đơn giản hơn nhiều, chẳng hạn da khô, bệnh da, dị ứng, thuốc hoặc các yếu tố môi trường.
Tuy nhiên, một số bệnh ung thư có thể gây ngứa thông qua nhiều cơ chế khác nhau.
Một số bệnh lý huyết học, đặc biệt lymphoma, có thể đi kèm ngứa. Ngoài ra, một số ung thư hoặc tình trạng liên quan đến ung thư có thể gây ngứa gián tiếp thông qua bệnh gan, ứ mật, rối loạn chuyển hóa hoặc các phản ứng miễn dịch.
Người bệnh ung thư cũng có thể bị ngứa do thuốc điều trị, phản ứng dị ứng, khô da hoặc các bệnh da đi kèm.
Vì vậy, khi một người đang điều trị ung thư xuất hiện ngứa mới, không nên tự kết luận:
“Ngứa là do ung thư tiến triển.”
Cũng không nên bỏ qua nếu ngứa kéo dài hoặc xuất hiện cùng những thay đổi khác.
Điều cần làm là đặt triệu chứng vào toàn bộ bức tranh của bệnh.
16. Ngứa ở người đang điều trị ung thư có thể đến từ đâu?
Ở người bệnh ung thư, có khá nhiều khả năng cần được cân nhắc.
Thuốc có thể gây ngứa trực tiếp hoặc gây phản ứng quá mẫn. Một số phương pháp điều trị có thể làm da khô, viêm hoặc thay đổi hàng rào bảo vệ da.
Đặc biệt, các thuốc điều trị miễn dịch có thể gây ra nhiều dạng độc tính trên da do hệ miễn dịch bị hoạt hóa theo cách khác với bình thường. Người bệnh có thể xuất hiện ngứa, ban, khô da hoặc viêm da.
Ngoài ra, ngứa có thể liên quan đến bệnh lý nền, nhiễm trùng, bệnh gan, suy thận hoặc một nguyên nhân da liễu hoàn toàn độc lập với ung thư.
Vì vậy, khi đánh giá ngứa ở người bệnh ung thư, bác sĩ thường phải đặt ra nhiều câu hỏi:
Ngứa bắt đầu từ khi nào? Có liên quan đến thuốc mới không? Có phát ban không? Có vàng da không? Có sốt không? Có thay đổi xét nghiệm gan hoặc thận không? Có triệu chứng toàn thân khác không?
Chính những thông tin này mới giúp tìm được nguyên nhân.
17. Có phải ngứa càng nhiều thì bệnh càng nặng?
Không.
Mức độ ngứa không phải là một thước đo đáng tin cậy cho mức độ nghiêm trọng của bệnh.
Một phản ứng dị ứng hoặc một nốt côn trùng đốt có thể gây ngứa dữ dội dù nguyên nhân không nghiêm trọng.
Ngược lại, một số bệnh lý toàn thân có thể gây ngứa dai dẳng nhưng không nhất thiết tạo ra cảm giác dữ dội ngay từ đầu.
Do đó, không nên đánh giá bệnh chỉ dựa trên câu hỏi:
“Ngứa nhiều hay ít?”
Mà cần xem xét nguyên nhân, thời gian kéo dài, vùng da bị ảnh hưởng và các triệu chứng đi kèm.
18. Ngứa nói cho chúng ta biết điều gì?
Một cơn ngứa có thể là một tín hiệu rất đơn giản:
“Da đang bị kích thích.”
Nhưng nếu ngứa kéo dài, cơ thể có thể đang gửi một thông điệp phức tạp hơn:
“Có một yếu tố đang liên tục kích hoạt da, hệ miễn dịch hoặc hệ thần kinh.”
Và trong một số trường hợp:
“Nguyên nhân có thể không nằm hoàn toàn ở da.”
Đó là lý do cùng một triệu chứng “ngứa” nhưng cách tiếp cận có thể hoàn toàn khác nhau.
Một nốt ngứa sau muỗi đốt, một vùng da khô vào mùa đông và tình trạng ngứa toàn thân kéo dài nhiều tháng không nên được xem là cùng một vấn đề.
19. Khi nào ngứa có thể theo dõi tại nhà?
Một cơn ngứa nhẹ, xuất hiện trong thời gian ngắn và có nguyên nhân khá rõ ràng thường có thể được theo dõi.
Ví dụ, bác có thể gặp ngứa nhẹ do da khô hoặc sau một kích thích rõ ràng, sau đó tình trạng nhanh chóng giảm khi loại bỏ tác nhân.
Trong trường hợp da khô, việc tránh nước quá nóng, hạn chế các chất tẩy rửa mạnh và sử dụng sản phẩm dưỡng ẩm phù hợp có thể giúp phục hồi hàng rào bảo vệ da.
Điều quan trọng là tránh gãi quá mạnh, bởi càng làm tổn thương da thì vòng lặp ngứa và gãi càng dễ kéo dài.
20. Khi nào bác nên đi khám?
Bác nên trao đổi với bác sĩ nếu ngứa kéo dài, tái diễn nhiều lần, tăng dần hoặc không tìm được nguyên nhân rõ ràng.
Đặc biệt cần được đánh giá khi ngứa đi kèm với các dấu hiệu khác như:
phát ban lan rộng hoặc tổn thương da bất thường;
sưng môi, lưỡi hoặc khó thở;
sốt hoặc tình trạng toàn thân xấu đi;
vàng da hoặc vàng mắt;
nước tiểu sẫm màu hoặc phân bạc màu;
sụt cân không chủ ý;
đổ mồ hôi ban đêm kéo dài;
mệt mỏi bất thường;
nổi hạch kéo dài;
ngứa toàn thân nhưng gần như không có tổn thương da;
ngứa xuất hiện sau khi bắt đầu một thuốc mới;
ngứa ở người đang điều trị ung thư, đặc biệt khi xuất hiện cùng phát ban hoặc các triệu chứng mới khác.
Nếu có khó thở, phù mặt hoặc lưỡi, choáng váng, ngất hoặc các dấu hiệu phản ứng dị ứng nghiêm trọng, cần được cấp cứu ngay.
21. Có nên cố gắng chịu ngứa hay cứ gãi cho hết?
Cả hai cách đều không thật sự lý tưởng.
Cố chịu một cơn ngứa rất mạnh có thể khiến bác khó chịu và ảnh hưởng đến giấc ngủ, sinh hoạt.
Nhưng gãi mạnh và liên tục lại có thể làm da tổn thương.
Mục tiêu tốt hơn là tìm nguyên nhân và giảm kích thích da, thay vì chỉ cố gắng “đè” cảm giác ngứa.
Tùy nguyên nhân, bác sĩ có thể lựa chọn các biện pháp khác nhau. Thuốc kháng histamine có thể phù hợp với một số tình trạng nhưng không phải mọi loại ngứa đều đáp ứng với thuốc này.
Điều trị hiệu quả nhất thường là điều trị đúng nguyên nhân.
22. Cơ thể đang nói gì qua cảm giác ngứa?
Ngứa là một ví dụ rất rõ cho cách cơ thể lên tiếng.
Một tín hiệu nhỏ trên da có thể liên quan đến một kích thích rất đơn giản. Nhưng nếu tín hiệu kéo dài, tái diễn hoặc lan rộng, nó có thể cần được nhìn trong một bức tranh lớn hơn.
Điều quan trọng không phải là tìm một căn bệnh đáng sợ nhất để giải thích cho triệu chứng.
Điều quan trọng là đặt ra những câu hỏi đúng:
Ngứa bắt đầu từ khi nào?
Ngứa ở đâu?
Da có thay đổi gì không?
Có yếu tố mới nào xuất hiện trước đó không?
Có thuốc mới, thức ăn mới, mỹ phẩm mới hoặc môi trường mới không?
Có triệu chứng toàn thân nào đi kèm không?
Tình trạng ngứa đang giảm, ổn định hay tăng dần?
Những câu hỏi ấy giúp biến một cảm giác rất mơ hồ thành một thông tin có giá trị cho việc tìm nguyên nhân.
Điều quan trọng nhất cần nhớ
Ngứa là một tín hiệu bảo vệ của cơ thể, thường giúp chúng ta nhận biết và phản ứng với những kích thích trên da.
Không phải mọi cơn ngứa đều là dị ứng. Ngứa có thể xuất phát từ da khô, bệnh da, côn trùng, nhiễm trùng, thuốc, dị ứng, bệnh lý toàn thân hoặc những thay đổi trong hệ thần kinh.
Histamine có vai trò quan trọng nhưng không phải nguyên nhân của mọi loại ngứa.
Gãi có thể làm dễ chịu trong chốc lát, nhưng gãi nhiều có thể làm tổn thương hàng rào da và tạo thành vòng lặp ngứa → gãi → viêm → ngứa.
Ngứa nhiều không đồng nghĩa bệnh nặng, và ngứa ít cũng không phải bằng chứng rằng nguyên nhân chắc chắn nhẹ.
Ngứa đơn độc không phải dấu hiệu đặc hiệu của ung thư. Ở người bệnh ung thư, ngứa có thể liên quan đến bệnh, thuốc điều trị, phản ứng miễn dịch, bệnh gan, bệnh thận hoặc những nguyên nhân hoàn toàn khác.
Và giống như mọi tín hiệu khác của cơ thể, ngứa cần được hiểu trong bối cảnh chứ không nên được giải thích bằng một nguyên nhân duy nhất.
Khi nào bác nên đi khám?
Bác nên đi khám nếu tình trạng ngứa kéo dài, tái diễn, tăng dần, ảnh hưởng đến giấc ngủ hoặc sinh hoạt, lan rộng hoặc không tìm được nguyên nhân.
Đặc biệt, bác cần trao đổi với bác sĩ nếu ngứa đi kèm phát ban bất thường, sốt, vàng da, sụt cân không chủ ý, mệt mỏi kéo dài, nổi hạch, khó thở hoặc xuất hiện sau khi bắt đầu một thuốc mới.
Nếu bác đang điều trị ung thư, ngứa mới xuất hiện hoặc ngứa tăng lên nên được thông báo cho bác sĩ điều trị, nhất là khi có ban da hoặc các triệu chứng mới khác đi kèm.
Mời bác đọc bài tiếp theo: Vì sao cơ thể nổi hạch?
Tài liệu tham khảo
- Hall JE. Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology. Elsevier. 2021.
- Barrett KE, Barman SM, Brooks HL, Yuan JXJ. Ganong's Review of Medical Physiology. McGraw-Hill. 2019.
- Kandel ER, Koester JD, Mack SH, Siegelbaum SA. Principles of Neural Science. McGraw-Hill. 2021.
- Schmelz M. Itch and pain. Neuroscience and Biobehavioral Reviews. 2010.
- Yosipovitch G, Bernhard JD. Clinical practice. Chronic pruritus. New England Journal of Medicine. 2013.
- Paus R, Theoharides TC, Granstein RD. The neuroimmunology of the skin. Journal of Neuroimmunology. 2006.
- Ständer S, Weisshaar E, Mettang T, et al. Clinical classification of itch: a position paper of the International Forum for the Study of Itch. Acta Dermato-Venereologica. 2007.
- Ständer S, Raap U, Weisshaar E, et al. Pathogenesis and pharmacological treatment of pruritus. Hautarzt. 2011.
- Weisshaar E, Szepietowski JC, Dalgard FJ, et al. European S2k Guideline on Chronic Pruritus. Acta Dermato-Venereologica. 2019.
- NCI. Skin Conditions and Treatment Side Effects in Cancer. National Cancer Institute. 2024.
- NCI. Cancer Treatment and Skin Problems. National Cancer Institute. 2024.