Hiểu đúng về ung thư - Có phải cứ phát hiện ung thư là phải mổ ngay?
Nhiều bác sau khi nhận kết quả chẩn đoán ung thư thường có chung một suy nghĩ rằng phải mổ càng sớm càng tốt. Không ít gia đình còn lo lắng nếu chậm phẫu thuật vài ngày hoặc vài tuần thì khối u sẽ lan rộng và mất cơ hội điều trị. Chính vì vậy, câu hỏi mà BS Kiệm gặp rất thường xuyên trong phòng khám là: "Bác sĩ ơi, đã phát hiện ung thư rồi thì có phải mổ ngay không?"
Đây là một suy nghĩ rất dễ hiểu nhưng chưa hoàn toàn đúng. Phẫu thuật là một trong những phương pháp điều trị quan trọng nhất của ung thư, tuy nhiên không phải tất cả các trường hợp ung thư đều cần phẫu thuật, cũng không phải lúc nào phát hiện bệnh cũng nên đưa người bệnh vào phòng mổ ngay. Quyết định điều trị phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố và mục tiêu cuối cùng luôn là lựa chọn phương pháp phù hợp nhất với từng người bệnh.
Phẫu thuật là gì và có vai trò như thế nào trong điều trị ung thư?
Phẫu thuật ung thư là phương pháp loại bỏ khối u cùng với một phần mô lành xung quanh nhằm giảm tối đa khả năng còn sót tế bào ung thư. Trong nhiều loại ung thư được phát hiện ở giai đoạn sớm, phẫu thuật là phương pháp điều trị chính và có thể giúp người bệnh đạt được kết quả điều trị rất tốt khi kết hợp với các phương pháp khác nếu cần.
Tuy nhiên, phẫu thuật chỉ là một phần trong điều trị ung thư hiện đại. Ngày nay, bác sĩ còn có nhiều phương pháp khác như hóa trị, xạ trị, điều trị nhắm trúng đích, liệu pháp miễn dịch và điều trị nội tiết. Mỗi phương pháp có vai trò riêng và nhiều trường hợp cần phối hợp nhiều phương pháp để đạt hiệu quả tối ưu.
Vì vậy, khi phát hiện ung thư, câu hỏi đầu tiên không phải là "bao giờ mổ" mà là "điều trị bằng phương pháp nào sẽ phù hợp nhất".
Không phải loại ung thư nào cũng điều trị bằng phẫu thuật
Có nhiều bệnh ung thư mà phẫu thuật không phải là lựa chọn đầu tiên.
Ví dụ, đa số bệnh bạch cầu là ung thư của tế bào máu nên không tồn tại một khối u cố định để cắt bỏ. Điều trị chủ yếu là hóa trị, thuốc nhắm trúng đích hoặc ghép tế bào gốc.
Ở nhiều trường hợp ung thư hạch bạch huyết, sau khi sinh thiết xác định chẩn đoán, người bệnh thường được điều trị bằng hóa trị và miễn dịch thay vì phẫu thuật.
Ngay cả trong ung thư phổi, ung thư thực quản, ung thư trực tràng hay ung thư vú, không phải tất cả người bệnh đều được chỉ định mổ ngay sau khi chẩn đoán. Quyết định này phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, vị trí khối u và nhiều yếu tố khác.
Vì sao nhiều người không được mổ ngay?
Điều khiến nhiều bác ngạc nhiên là có những trường hợp bác sĩ chủ động trì hoãn phẫu thuật trong một khoảng thời gian để điều trị trước bằng hóa trị hoặc xạ trị. Điều này không phải vì bệnh viện chậm trễ mà là một phần của chiến lược điều trị.
Ở một số ung thư vú có khối u lớn, bác sĩ có thể chỉ định hóa trị trước mổ để làm khối u nhỏ lại. Khi đó phạm vi phẫu thuật có thể ít rộng hơn, khả năng bảo tồn tuyến vú có thể cao hơn và việc cắt bỏ khối u cũng thuận lợi hơn.
Trong ung thư trực tràng, nhiều người bệnh được xạ trị hoặc hóa xạ trị trước phẫu thuật nhằm làm giảm kích thước khối u và giảm nguy cơ tái phát tại chỗ sau này.
Ở ung thư phổi giai đoạn tiến triển tại chỗ, một số trường hợp cũng cần hóa trị hoặc điều trị kết hợp trước khi cân nhắc phẫu thuật.
Như vậy, việc chưa mổ ngay không đồng nghĩa với việc bỏ lỡ thời gian vàng mà nhiều khi lại là lựa chọn được chứng minh giúp cải thiện kết quả điều trị.
Có trường hợp nào không nên phẫu thuật không?
Có.
Nếu ung thư đã di căn đến nhiều cơ quan thì việc cắt bỏ khối u nguyên phát thường không còn giải quyết được toàn bộ bệnh. Trong những trường hợp này, bác sĩ sẽ cân nhắc điều trị toàn thân bằng thuốc nhằm kiểm soát các ổ bệnh ở nhiều vị trí khác nhau.
Ví dụ, một người mắc ung thư phổi đã có di căn xương, gan và não. Nếu chỉ cắt bỏ khối u trong phổi thì các tổn thương ở những cơ quan khác vẫn còn tồn tại. Khi đó điều trị toàn thân thường mang lại lợi ích nhiều hơn so với chỉ phẫu thuật.
Tuy nhiên cũng có những trường hợp đặc biệt mà phẫu thuật vẫn được thực hiện để giải quyết biến chứng như tắc ruột, chảy máu, thủng đường tiêu hóa hoặc giảm triệu chứng cho người bệnh. Đây được gọi là phẫu thuật giảm nhẹ, khác với phẫu thuật nhằm điều trị triệt căn.
Trước khi mổ, bác sĩ cần biết những gì?
Trước khi quyết định phẫu thuật, bác sĩ cần trả lời nhiều câu hỏi quan trọng.
Khối u xuất phát từ đâu? Đây có thực sự là ung thư hay không? Thuộc loại mô bệnh học nào? Bệnh đang ở giai đoạn nào? Có di căn hạch hay di căn xa không? Người bệnh có đủ sức khỏe để trải qua cuộc mổ hay không? Sau phẫu thuật có cần hóa trị, xạ trị hoặc điều trị thuốc hay không?
Để có được những thông tin này, người bệnh thường phải trải qua nhiều xét nghiệm như chụp CT, MRI, PET/CT trong một số trường hợp, nội soi, sinh thiết, xét nghiệm máu và đánh giá chức năng tim phổi.
Chính vì vậy, khoảng thời gian trước khi điều trị không phải là sự chờ đợi vô ích mà là quá trình chuẩn bị để lựa chọn phương án phù hợp nhất.
Mổ càng sớm có phải lúc nào cũng tốt hơn không?
Không hẳn.
Nếu phẫu thuật được thực hiện khi chưa đánh giá đầy đủ giai đoạn bệnh hoặc chưa có chẩn đoán mô bệnh học chính xác thì người bệnh có thể phải trải qua một cuộc mổ chưa tối ưu, thậm chí phải mổ lại hoặc bỏ lỡ cơ hội áp dụng những phương pháp điều trị khác hiệu quả hơn.
Ngược lại, việc trì hoãn điều trị quá lâu mà không có lý do chuyên môn cũng có thể khiến bệnh tiến triển. Vì vậy điều quan trọng không phải là mổ nhanh nhất mà là điều trị đúng thời điểm sau khi đã hoàn tất các bước đánh giá cần thiết.
Trong thực hành lâm sàng, bác sĩ luôn cố gắng cân bằng giữa hai yếu tố này để người bệnh vừa không bị trì hoãn không cần thiết vừa có đủ thông tin để lựa chọn phương án điều trị phù hợp.
Quyết định phẫu thuật không chỉ do một bác sĩ đưa ra
Tại nhiều trung tâm ung bướu, kế hoạch điều trị thường được thảo luận trong Hội đồng đa chuyên khoa, còn gọi là MDT (Multidisciplinary Team). Hội đồng này có thể bao gồm bác sĩ ngoại khoa, bác sĩ ung bướu nội khoa, bác sĩ xạ trị, bác sĩ chẩn đoán hình ảnh, bác sĩ giải phẫu bệnh và các chuyên gia khác.
Việc nhiều chuyên khoa cùng đánh giá giúp xây dựng kế hoạch điều trị toàn diện hơn thay vì chỉ tập trung vào một phương pháp đơn lẻ. Đây cũng là lý do có những trường hợp người bệnh được tư vấn hóa trị trước mổ hoặc điều trị bằng thuốc thay vì phẫu thuật ngay.
Người bệnh nên chuẩn bị gì khi được chỉ định phẫu thuật?
Nếu bác sĩ xác định phẫu thuật là phương pháp phù hợp, người bệnh nên phối hợp tốt với kế hoạch điều trị. Việc duy trì dinh dưỡng đầy đủ, kiểm soát các bệnh lý nền như tăng huyết áp hoặc đái tháo đường, bỏ thuốc lá nếu đang hút và tuân thủ hướng dẫn trước mổ sẽ giúp giảm nguy cơ biến chứng và hỗ trợ quá trình hồi phục sau phẫu thuật.
Đồng thời, bác cũng nên trao đổi với bác sĩ về mục tiêu của cuộc mổ, phạm vi phẫu thuật, những nguy cơ có thể gặp và kế hoạch điều trị tiếp theo sau mổ. Hiểu rõ từng bước sẽ giúp người bệnh chủ động hơn và giảm bớt lo lắng.
Kết luận
Không phải cứ phát hiện ung thư là phải mổ ngay. Phẫu thuật chỉ là một trong nhiều phương pháp điều trị ung thư và chỉ được lựa chọn khi phù hợp với loại ung thư, giai đoạn bệnh và tình trạng sức khỏe của từng người. Có trường hợp cần phẫu thuật sớm, có trường hợp nên điều trị bằng thuốc hoặc xạ trị trước, cũng có trường hợp không cần phẫu thuật mà ưu tiên các phương pháp khác. Điều quan trọng nhất là xây dựng một kế hoạch điều trị dựa trên đầy đủ thông tin chuyên môn thay vì chỉ quyết định dựa vào yếu tố thời gian.
Điều cần nhớ
✓ Không phải mọi trường hợp ung thư đều cần phẫu thuật.
✓ Có nhiều loại ung thư cần hóa trị, xạ trị hoặc điều trị bằng thuốc trước khi cân nhắc mổ.
✓ Quyết định phẫu thuật phụ thuộc vào loại ung thư, giai đoạn bệnh và tình trạng sức khỏe của người bệnh.
✓ Việc hoàn thành các xét nghiệm trước điều trị giúp lựa chọn phương pháp phù hợp hơn.
✓ Điều trị đúng phương pháp và đúng thời điểm quan trọng hơn việc chỉ mổ càng sớm càng tốt.
Mời bác đọc bài tiếp theo: Hóa trị có phải là lựa chọn cuối cùng không?
Tài liệu tham khảo
NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology. Principles of Cancer Management. Version 2026.
ESMO Clinical Practice Guidelines Committee. Principles of Multidisciplinary Cancer Care. Cập nhật 2025.
AJCC Cancer Staging Manual. 9th Edition.
UpToDate. Overview of Surgical Management of Solid Tumors. Cập nhật 2026.
DeVita, Hellman, and Rosenberg's Cancer: Principles & Practice of Oncology. 12th Edition.
Người biên soạn: BS Phan Hữu Kiệm
Lưu ý: Bài viết nhằm mục đích cung cấp kiến thức sức khỏe cho cộng đồng và không thay thế việc khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ. Mỗi người bệnh có tình trạng khác nhau và cần được tư vấn trực tiếp bởi nhân viên y tế.