Hiểu đúng về ung thư - Thực phẩm chức năng có tiêu diệt được tế bào ung thư không?
Nhiều người bệnh sau khi được chẩn đoán ung thư thường nhận được rất nhiều lời giới thiệu về các loại thực phẩm chức năng được quảng cáo là có khả năng "tiêu diệt tế bào ung thư", "làm khối u tự tan", "thay thế hóa trị" hoặc "phục hồi hệ miễn dịch để cơ thể tự chữa khỏi ung thư". Chỉ cần tìm kiếm trên internet hoặc mạng xã hội trong vài phút, bác có thể gặp hàng trăm sản phẩm với những lời quảng bá rất hấp dẫn cùng nhiều câu chuyện được kể như những "phép màu". Điều này khiến không ít người băn khoăn liệu thực phẩm chức năng có thực sự tiêu diệt được tế bào ung thư hay không và có nên ưu tiên sử dụng chúng thay cho các phương pháp điều trị y học hiện đại.
Đây là một trong những câu hỏi BS Kiệm gặp rất thường xuyên trong quá trình điều trị. Câu trả lời ngắn gọn là cho đến nay chưa có bằng chứng khoa học đáng tin cậy nào chứng minh bất kỳ loại thực phẩm chức năng nào có thể tiêu diệt tế bào ung thư hoặc thay thế các phương pháp điều trị tiêu chuẩn như phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, điều trị nhắm trúng đích, liệu pháp miễn dịch hay điều trị nội tiết. Điều đó không có nghĩa mọi thực phẩm chức năng đều vô ích, nhưng cũng không có nghĩa chúng có khả năng chữa ung thư như nhiều quảng cáo vẫn khẳng định.
Thực phẩm chức năng là gì?
Trước khi trả lời câu hỏi trên, bác cần hiểu đúng khái niệm thực phẩm chức năng.
Thực phẩm chức năng là những sản phẩm được bổ sung thêm vitamin, khoáng chất, acid amin, chất xơ, men vi sinh hoặc một số hoạt chất sinh học với mục đích hỗ trợ sức khỏe. Chúng được thiết kế để bổ sung dinh dưỡng hoặc hỗ trợ một số chức năng của cơ thể chứ không phải là thuốc điều trị bệnh.
Điểm khác biệt rất quan trọng là thuốc điều trị phải trải qua quá trình nghiên cứu nghiêm ngặt để chứng minh hiệu quả và độ an toàn đối với từng bệnh cụ thể trước khi được cấp phép sử dụng. Trong khi đó, phần lớn thực phẩm chức năng không cần chứng minh rằng chúng có khả năng điều trị khỏi một bệnh lý nào. Chính vì vậy, trên nhãn sản phẩm thường ghi rõ đây không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
Nhiều người vô tình bỏ qua dòng chữ này vì bị thu hút bởi những lời quảng cáo mạnh mẽ trên mạng hoặc bởi những câu chuyện truyền miệng từ người quen.
Vì sao nhiều sản phẩm được quảng cáo có thể "diệt tế bào ung thư"?
Nếu tìm hiểu kỹ hơn, bác sẽ thấy hầu hết các quảng cáo đều dựa trên một số nghiên cứu trong phòng thí nghiệm.
Các nhà khoa học thường nuôi cấy tế bào ung thư trong đĩa nuôi cấy rồi cho tiếp xúc với một hoạt chất nào đó. Nếu hoạt chất làm tế bào ung thư chết hoặc phát triển chậm hơn, kết quả sẽ được công bố dưới dạng nghiên cứu tiền lâm sàng.
Điều này rất có ý nghĩa đối với khoa học vì đây là bước đầu để tìm kiếm thuốc mới. Tuy nhiên, hiệu quả trên tế bào nuôi cấy hoàn toàn không đồng nghĩa với hiệu quả trên cơ thể người.
Có thể hình dung điều này giống như việc một chất có thể diệt được cỏ trong một chậu cây nhỏ trong phòng thí nghiệm nhưng khi đem ra cả một cánh đồng thì điều kiện đất đai, thời tiết, lượng nước và rất nhiều yếu tố khác sẽ làm kết quả thay đổi hoàn toàn.
Trong cơ thể con người, thuốc phải được hấp thu qua đường tiêu hóa hoặc đường tiêm, phải đi vào máu, phân bố đến khối u với nồng độ đủ cao, tồn tại đủ lâu để phát huy tác dụng và đồng thời không gây độc quá mức cho các cơ quan bình thường. Rất nhiều hoạt chất có hiệu quả trong phòng thí nghiệm đã thất bại khi thử nghiệm trên người vì không đáp ứng được những yêu cầu này.
Có những nghiên cứu nào chứng minh thực phẩm chức năng chữa khỏi ung thư không?
Cho đến nay, chưa có thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn và có chất lượng cao nào chứng minh rằng một loại thực phẩm chức năng có thể tiêu diệt khối u, kéo dài thời gian sống hoặc thay thế các phương pháp điều trị chuẩn ở đa số người bệnh ung thư.
Một số sản phẩm có thể cho thấy tác dụng hỗ trợ trong những hoàn cảnh nhất định. Chẳng hạn một số chế phẩm dinh dưỡng giúp cải thiện tình trạng suy dinh dưỡng, một số men vi sinh có thể hỗ trợ giảm tiêu chảy do điều trị ở một số người bệnh, hoặc một số vitamin được chỉ định khi người bệnh thật sự thiếu hụt. Tuy nhiên, đây là những mục tiêu hoàn toàn khác với việc điều trị ung thư.
Nói cách khác, hỗ trợ sức khỏe không đồng nghĩa với tiêu diệt tế bào ung thư.
Vì sao vẫn có nhiều người cho rằng họ đã khỏi bệnh nhờ thực phẩm chức năng?
Đây là vấn đề khá thú vị trong y học.
Thứ nhất, rất nhiều người sử dụng thực phẩm chức năng đồng thời với phẫu thuật, hóa trị hoặc thuốc nhắm trúng đích. Khi khối u thu nhỏ sau điều trị, họ có xu hướng ghi nhận công lao cho sản phẩm đang uống hằng ngày mà quên mất rằng phương pháp điều trị chính mới là yếu tố quyết định.
Thứ hai, có những loại ung thư phát triển rất chậm. Trong thời gian người bệnh sử dụng thực phẩm chức năng, bệnh chưa tiến triển rõ rệt nên họ nghĩ sản phẩm đang phát huy hiệu quả, trong khi thực tế đó là diễn biến tự nhiên của bệnh.
Thứ ba, một số trường hợp được chẩn đoán chưa đầy đủ hoặc chưa có kết quả mô bệnh học xác nhận ung thư. Khi tổn thương tự cải thiện hoặc được điều trị bằng phương pháp khác, người bệnh dễ quy kết hiệu quả cho thực phẩm chức năng.
Ngoài ra còn có hiện tượng chọn lọc thông tin. Những trường hợp được cho là thành công thường được chia sẻ rất rộng rãi, trong khi rất ít người kể về những trường hợp không có hiệu quả hoặc bệnh tiến triển dù đã sử dụng nhiều sản phẩm đắt tiền.
Thực phẩm chức năng có thể gây hại không?
Nhiều người cho rằng thực phẩm chức năng là "tự nhiên" nên chắc chắn an toàn. Thực tế không hoàn toàn như vậy.
Một số sản phẩm có thể tương tác với thuốc điều trị ung thư làm giảm hiệu quả hoặc tăng độc tính. Một số chế phẩm thảo dược có thể ảnh hưởng đến chức năng gan hoặc chức năng thận. Một số sản phẩm chống oxy hóa liều rất cao từng được đặt ra nghi ngờ có thể làm giảm hiệu quả của xạ trị hoặc một số thuốc hóa trị trong những hoàn cảnh nhất định vì các phương pháp này một phần dựa vào cơ chế tạo tổn thương oxy hóa để tiêu diệt tế bào ung thư.
Bên cạnh đó, trên thị trường còn có không ít sản phẩm không rõ nguồn gốc, ghi thành phần không chính xác hoặc bị pha trộn các hoạt chất không được công bố. Việc sử dụng những sản phẩm này kéo dài có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe và làm chậm trễ quá trình điều trị.
Khi nào thực phẩm chức năng có thể được sử dụng?
Điều này không có nghĩa người bệnh ung thư phải tránh hoàn toàn mọi thực phẩm chức năng.
Trong một số trường hợp, bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng có thể chỉ định các sản phẩm bổ sung nhằm khắc phục tình trạng thiếu hụt vitamin, thiếu vi chất, bổ sung protein khi suy dinh dưỡng hoặc hỗ trợ cải thiện một số triệu chứng trong quá trình điều trị.
Khi đó, thực phẩm chức năng đóng vai trò hỗ trợ chăm sóc toàn diện chứ không phải điều trị ung thư.
Nếu bác muốn sử dụng bất kỳ sản phẩm nào, hãy trao đổi trước với bác sĩ điều trị. Điều này giúp đánh giá xem sản phẩm có thực sự cần thiết hay không và có nguy cơ tương tác với thuốc đang sử dụng hay không.
Điều quan trọng nhất vẫn là điều trị theo y học chứng cứ
Trong ung thư học hiện đại, mọi phương pháp điều trị được đưa vào thực hành đều phải trải qua nhiều giai đoạn nghiên cứu kéo dài nhiều năm. Chỉ khi chứng minh được rằng phương pháp đó mang lại lợi ích rõ ràng và có độ an toàn chấp nhận được thì mới được các tổ chức chuyên môn quốc tế khuyến cáo sử dụng.
Nếu một thực phẩm chức năng thực sự có khả năng tiêu diệt tế bào ung thư với hiệu quả cao, nó sẽ nhanh chóng được nghiên cứu sâu hơn, phát triển thành thuốc và trở thành một phần của các hướng dẫn điều trị trên toàn thế giới. Cho đến thời điểm hiện nay, chưa có sản phẩm nào đáp ứng được điều đó.
Vì vậy, người bệnh không nên từ bỏ hoặc trì hoãn các phương pháp điều trị đã được chứng minh hiệu quả chỉ để theo đuổi những sản phẩm chưa có đủ bằng chứng khoa học.
Điều cần nhớ
✓ Chưa có bằng chứng khoa học đáng tin cậy chứng minh thực phẩm chức năng có thể tiêu diệt tế bào ung thư.
✓ Thực phẩm chức năng không thay thế phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, thuốc nhắm trúng đích, liệu pháp miễn dịch hoặc các phương pháp điều trị tiêu chuẩn khác.
✓ Một số sản phẩm có thể hỗ trợ dinh dưỡng hoặc cải thiện triệu chứng trong những trường hợp phù hợp nhưng cần được sử dụng theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
✓ Người bệnh nên trao đổi với bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ thực phẩm chức năng nào để tránh tương tác thuốc hoặc các nguy cơ không mong muốn.
Mời bác đọc bài tiếp theo: Nhịn ăn có làm tế bào ung thư chết đói không?
Tài liệu tham khảo
NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology. Survivorship. Version 2026.
ESMO Clinical Practice Guidelines. Supportive Care in Cancer. Cập nhật 2025.
ASCO Guideline. Integrative Medicine During and After Cancer Treatment. Cập nhật 2024.
UpToDate. Complementary and Alternative Therapies for Patients with Cancer. Cập nhật 2026.
World Health Organization. Cancer Fact Sheets. Cập nhật 2025.
Người biên soạn: BS Phan Hữu Kiệm
Lưu ý: Bài viết nhằm mục đích cung cấp kiến thức sức khỏe cho cộng đồng và không thay thế việc khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ. Mỗi người bệnh có tình trạng khác nhau và cần được tư vấn trực tiếp bởi nhân viên y tế.