Hiểu đúng về ung thư - Ung thư có phải chỉ là một bệnh không?
Khi nghe đến hai chữ "ung thư", nhiều người thường nghĩ đây là tên của một căn bệnh duy nhất. Không ít bác sau khi biết mình hoặc người thân mắc ung thư sẽ hỏi BS Kiệm rằng: "Ung thư nào cũng giống nhau phải không?" hoặc "Tại sao người này bị ung thư phổi lại điều trị khác hoàn toàn người bị ung thư vú?". Thậm chí có người còn thắc mắc vì sao hai người cùng mắc ung thư phổi nhưng một người chỉ cần phẫu thuật, trong khi người còn lại phải hóa trị, xạ trị hoặc dùng thuốc nhắm trúng đích.
Những câu hỏi này xuất phát từ một hiểu lầm rất phổ biến. Chúng ta thường gọi chung là "ung thư" nên dễ nghĩ đây chỉ là một bệnh. Thực tế, ung thư là tên gọi chung của một nhóm rất lớn gồm hàng trăm bệnh khác nhau. Chúng có chung một đặc điểm là tế bào phát triển mất kiểm soát, nhưng mỗi loại ung thư lại có nguồn gốc, đặc điểm sinh học, cách tiến triển và phương pháp điều trị riêng. Hiểu được điều này sẽ giúp bác dễ lý giải vì sao y học hiện đại ngày càng hướng đến điều trị cá thể hóa thay vì áp dụng một phương pháp cho tất cả người bệnh.
Ung thư là một nhóm bệnh chứ không phải một bệnh
Trong y học, từ "ung thư" không dùng để chỉ một bệnh cụ thể mà là tên gọi chung của nhiều bệnh lý ác tính khác nhau. Điểm giống nhau giữa các bệnh này là tế bào bình thường đã mất đi khả năng kiểm soát sự phát triển. Chúng tiếp tục phân chia, xâm lấn mô xung quanh và trong một số trường hợp có thể di căn đến các cơ quan khác.
Tuy nhiên, điểm chung ấy chỉ giống như việc tất cả các phương tiện đều được gọi là "xe". Xe đạp, xe máy, ô tô và xe buýt đều là xe nhưng cấu tạo, tốc độ, mục đích sử dụng và cách vận hành hoàn toàn khác nhau. Ung thư cũng vậy. Dưới tên gọi chung ấy là rất nhiều bệnh có bản chất khác nhau.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, hiện nay đã ghi nhận trên một trăm loại ung thư khác nhau. Nếu phân chia sâu hơn theo đặc điểm mô học và đột biến gen thì số lượng còn lớn hơn rất nhiều.
Mỗi loại ung thư bắt nguồn từ một loại tế bào khác nhau
Điều đầu tiên tạo nên sự khác biệt giữa các bệnh ung thư là nơi chúng khởi phát.
Ung thư phổi bắt đầu từ các tế bào của phổi. Ung thư gan xuất phát từ tế bào gan. Ung thư vú hình thành từ các tế bào của tuyến vú. Ung thư đại trực tràng phát triển từ lớp niêm mạc của ruột già. Ung thư tuyến giáp lại bắt đầu từ các tế bào của tuyến giáp.
Mỗi loại tế bào trong cơ thể có nhiệm vụ riêng, cấu trúc riêng và chịu sự điều hòa bởi những tín hiệu sinh học khác nhau. Khi trở thành tế bào ung thư, chúng vẫn giữ lại một phần "dấu vết" của nơi mình xuất phát. Chính vì vậy, bác sĩ có thể xác định được nguồn gốc của khối u thông qua giải phẫu bệnh và hóa mô miễn dịch.
Đây cũng là lý do vì sao ung thư phổi di căn lên não vẫn được gọi là ung thư phổi di căn não chứ không phải ung thư não. Tế bào ở khối u não lúc này vẫn mang đặc điểm của tế bào ung thư phổi.
Ngay cả cùng một cơ quan cũng có nhiều loại ung thư khác nhau
Nhiều người nghĩ rằng nếu đều là ung thư phổi thì chắc chắn sẽ giống nhau. Thực tế không phải như vậy. Ngay trong cùng một cơ quan vẫn có thể tồn tại nhiều loại ung thư khác nhau.
Ví dụ, ung thư phổi được chia thành hai nhóm lớn là ung thư phổi không tế bào nhỏ và ung thư phổi tế bào nhỏ. Trong nhóm ung thư phổi không tế bào nhỏ lại có nhiều dưới nhóm như ung thư biểu mô tuyến, ung thư biểu mô tế bào vảy và ung thư biểu mô tế bào lớn.
Mỗi loại có tốc độ phát triển khác nhau, khả năng di căn khác nhau, đáp ứng với điều trị cũng khác nhau. Một số trường hợp có thể điều trị bằng phẫu thuật đơn thuần trong giai đoạn sớm. Một số trường hợp cần phối hợp nhiều phương pháp. Một số người bệnh có thể sử dụng thuốc nhắm trúng đích hoặc liệu pháp miễn dịch nếu có đặc điểm sinh học phù hợp.
Điều này cũng gặp ở nhiều loại ung thư khác như ung thư vú, ung thư dạ dày hay ung thư tuyến giáp. Vì vậy, tên cơ quan mới chỉ cho biết khối u xuất phát từ đâu chứ chưa phản ánh đầy đủ bản chất của bệnh.
Đột biến gen tạo nên sự khác biệt giữa những người cùng mắc một loại ung thư
Những năm gần đây, y học đã hiểu rõ hơn rằng không chỉ loại ung thư mà đặc điểm di truyền của từng khối u cũng quyết định cách điều trị.
Ba người cùng mắc ung thư phổi biểu mô tuyến ở cùng giai đoạn nhưng kết quả xét nghiệm gen có thể hoàn toàn khác nhau. Một người có đột biến EGFR, người khác có tái sắp xếp ALK, còn một người khác lại không có bất kỳ đột biến nào có thể điều trị bằng thuốc nhắm trúng đích. Chính vì vậy, ba người bệnh này có thể được chỉ định ba phác đồ hoàn toàn khác nhau mặc dù trên giấy chẩn đoán đều ghi là ung thư phổi.
Đây là nền tảng của y học chính xác hay còn gọi là điều trị cá thể hóa. Thay vì chỉ dựa vào vị trí của khối u, bác sĩ còn dựa vào đặc điểm sinh học của từng người bệnh để lựa chọn phương pháp phù hợp.
Giai đoạn bệnh cũng làm thay đổi hướng điều trị
Ngoài loại ung thư và đặc điểm sinh học của khối u, giai đoạn bệnh cũng ảnh hưởng rất lớn đến kế hoạch điều trị.
Một người được phát hiện ung thư đại trực tràng khi khối u còn khu trú có thể chỉ cần phẫu thuật kết hợp điều trị bổ trợ nếu cần. Trong khi đó, nếu bệnh đã di căn đến gan hoặc phổi thì mục tiêu điều trị sẽ thay đổi và thường cần phối hợp nhiều phương pháp khác nhau.
Điều quan trọng là cùng một loại ung thư nhưng người bệnh ở những giai đoạn khác nhau sẽ không có cùng phác đồ điều trị. Vì vậy, bác không nên so sánh kế hoạch điều trị của mình với người khác chỉ dựa trên tên bệnh.
Không chỉ khối u quyết định việc điều trị
Bác sĩ không điều trị một khối u riêng lẻ mà điều trị một con người cụ thể.
Khi xây dựng kế hoạch điều trị, ngoài đặc điểm của ung thư, bác sĩ còn xem xét tuổi, tình trạng sức khỏe chung, các bệnh lý đi kèm, chức năng tim, gan, thận, khả năng vận động, mong muốn của người bệnh và nhiều yếu tố khác.
Ví dụ, cùng mắc một loại ung thư ở cùng giai đoạn nhưng một người còn trẻ, sức khỏe tốt có thể chịu được điều trị tích cực hơn. Trong khi đó, người lớn tuổi có nhiều bệnh nền có thể cần lựa chọn phương án cân bằng giữa hiệu quả điều trị và chất lượng cuộc sống.
Điều này cho thấy điều trị ung thư không phải là áp dụng một công thức giống nhau cho tất cả mọi người.
Vì sao ngày càng có nhiều loại thuốc điều trị ung thư?
Nếu ung thư chỉ là một bệnh thì chỉ cần một loại thuốc là đủ. Tuy nhiên, vì mỗi loại ung thư có cơ chế sinh học khác nhau nên y học phải phát triển rất nhiều phương pháp điều trị khác nhau.
Hiện nay, điều trị ung thư bao gồm phẫu thuật, xạ trị, hóa trị, điều trị nội tiết, thuốc nhắm trúng đích, liệu pháp miễn dịch, ghép tế bào gốc trong một số bệnh lý huyết học và nhiều phương pháp mới đang tiếp tục được nghiên cứu.
Ngay trong nhóm thuốc nhắm trúng đích cũng có hàng chục loại thuốc khác nhau, mỗi thuốc chỉ tác động lên một số đột biến hoặc một nhóm người bệnh nhất định. Điều này phản ánh sự đa dạng rất lớn của các bệnh ung thư.
Những hiểu lầm thường gặp
Một hiểu lầm phổ biến là cho rằng người quen từng mắc cùng một loại ung thư và đáp ứng tốt với một loại thuốc thì mình cũng nên sử dụng thuốc đó. Trên thực tế, cùng tên bệnh không có nghĩa là giống hoàn toàn về đặc điểm sinh học. Quyết định điều trị luôn cần dựa trên kết quả thăm khám, giải phẫu bệnh, giai đoạn bệnh và nhiều xét nghiệm khác.
Một hiểu lầm khác là nghĩ rằng chỉ cần tìm được "thuốc chữa ung thư" thì có thể điều trị cho tất cả các loại ung thư. Cho đến nay, chưa có một loại thuốc nào có hiệu quả với toàn bộ các bệnh ung thư. Mỗi phương pháp điều trị đều có phạm vi áp dụng riêng và được lựa chọn dựa trên đặc điểm của từng người bệnh.
Kết luận
Ung thư không phải là một bệnh duy nhất mà là tên gọi chung của một nhóm rất lớn gồm nhiều bệnh khác nhau. Mỗi loại ung thư có nguồn gốc, đặc điểm sinh học, tốc độ tiến triển và khả năng đáp ứng điều trị riêng. Ngay cả hai người cùng mắc một loại ung thư cũng có thể cần những phương pháp điều trị khác nhau vì đặc điểm của khối u và tình trạng sức khỏe không hoàn toàn giống nhau.
Hiểu được sự đa dạng này sẽ giúp bác lý giải vì sao bác sĩ thường chỉ định nhiều xét nghiệm trước khi quyết định điều trị và vì sao không nên so sánh kế hoạch điều trị của mình với người khác. Mục tiêu của y học hiện đại không phải là tìm một phương pháp áp dụng cho tất cả, mà là lựa chọn phương án phù hợp nhất với từng người bệnh dựa trên những bằng chứng khoa học hiện có.
Điều cần nhớ
✓ Ung thư là tên gọi chung của hàng trăm bệnh khác nhau chứ không phải một bệnh duy nhất.
✓ Mỗi loại ung thư có nguồn gốc, đặc điểm sinh học và cách điều trị riêng.
✓ Ngay cả cùng một loại ung thư, mỗi người bệnh cũng có thể cần phác đồ khác nhau.
✓ Xét nghiệm giải phẫu bệnh và xét nghiệm gen giúp bác sĩ hiểu rõ đặc điểm của khối u để lựa chọn điều trị phù hợp.
✓ Điều trị ung thư ngày nay hướng đến cá thể hóa, dựa trên đặc điểm của từng người bệnh thay vì áp dụng một phương pháp chung.
Mời bác đọc bài tiếp theo: Vì sao ung thư hình thành?
Tài liệu tham khảo
World Health Organization. Cancer Fact Sheets. Cập nhật 2025.
Robbins & Cotran. Pathologic Basis of Disease. 11th Edition. Elsevier. 2025.
National Cancer Institute. What Is Cancer? Cập nhật 2025.
DeVita, Hellman, and Rosenberg's Cancer: Principles & Practice of Oncology. 12th Edition. 2023.
UpToDate. Overview of the principles of cancer biology. Cập nhật 2026.
Người biên soạn: BS Phan Hữu Kiệm
Lưu ý: Bài viết nhằm mục đích cung cấp kiến thức sức khỏe cho cộng đồng và không thay thế việc khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ. Mỗi người bệnh có tình trạng khác nhau và cần được tư vấn trực tiếp bởi nhân viên y tế.