Hiểu về xét nghiệm gen ung thư phổi – BRAF là gì?
Trong xét nghiệm gen ung thư phổi, bác có thể gặp nhiều tên gene khác nhau như EGFR, ALK, ROS1, KRAS, BRAF, MET, RET, HER2, NTRK... Mỗi gene lại có thể xuất hiện dưới nhiều dạng bất thường khác nhau và không phải tất cả đều có ý nghĩa điều trị giống nhau.
BRAF là một trong những gene có thể bị biến đổi trong ung thư phổi không tế bào nhỏ. Đặc biệt, biến thể BRAF V600E có ý nghĩa quan trọng vì có thể trở thành mục tiêu của thuốc điều trị đích.
Tuy nhiên, cũng giống như KRAS, không nên hiểu đơn giản rằng:
“BRAF dương tính” = “BRAF V600E dương tính” = “chắc chắn có một thuốc đích phù hợp”.
Để hiểu đúng kết quả xét nghiệm, cần biết BRAF là gì, BRAF hoạt động như thế nào, BRAF V600E khác những biến thể BRAF khác ra sao và kết quả này ảnh hưởng thế nào đến lựa chọn điều trị ung thư phổi.
1. BRAF là gì?
BRAF là viết tắt của B-Raf proto-oncogene, serine/threonine kinase.
Gene BRAF mã hóa protein BRAF, một loại protein kinase tham gia vào hệ thống truyền tín hiệu bên trong tế bào.
BRAF là một thành phần quan trọng của con đường tín hiệu:
RAS → RAF → MEK → ERK
Đây thường được gọi là đường truyền tín hiệu MAPK/ERK hoặc RAS-RAF-MEK-ERK pathway.
Con đường này có vai trò điều hòa:
Tăng sinh tế bào.
Sống sót của tế bào.
Biệt hóa tế bào.
Phát triển và đáp ứng của tế bào với các tín hiệu bên ngoài.
Ở tế bào bình thường, hệ thống này được bật và tắt một cách có kiểm soát.
Khi BRAF bị biến đổi theo hướng hoạt hóa, tín hiệu tăng sinh có thể được duy trì bất thường và góp phần thúc đẩy quá trình hình thành ung thư.
2. BRAF có phải là một loại ung thư không?
Không.
BRAF là tên của một gene.
Khi bác sĩ nói:
“Ung thư phổi có đột biến BRAF”
điều đó có nghĩa là trong tế bào ung thư phát hiện một biến đổi liên quan đến gene BRAF.
BRAF không phải tên của một loại ung thư riêng biệt.
Tương tự, EGFR, KRAS, ALK và ROS1 cũng không phải tên của các loại ung thư mà là những gene hoặc bất thường phân tử có thể liên quan đến sự phát triển của khối u.
3. Đột biến BRAF là gì?
Đột biến BRAF là sự thay đổi trong trình tự DNA của gene BRAF.
Một số biến đổi có thể khiến protein BRAF hoạt động mạnh hơn bình thường.
Khi đó, tín hiệu từ BRAF xuống các phân tử phía sau như MEK và ERK có thể được kích hoạt liên tục.
Có thể hình dung đơn giản:
BRAF bình thường → hệ thống truyền tín hiệu hoạt động khi cần.
BRAF hoạt hóa bất thường → tín hiệu tăng trưởng có thể bị duy trì liên tục.
Điều này góp phần thúc đẩy quá trình tăng sinh và tồn tại của tế bào ung thư.
4. BRAF có vai trò gì trong ung thư phổi?
BRAF là một trong những driver alteration có thể gặp ở ung thư phổi không tế bào nhỏ, đặc biệt trong nhóm adenocarcinoma.
Tần suất đột biến BRAF trong NSCLC tương đối thấp so với một số driver alteration khác như KRAS hoặc EGFR.
Tuy nhiên, dù không phải là bất thường phổ biến nhất, BRAF vẫn rất quan trọng vì một số biến thể BRAF có thể có thuốc điều trị đích tương ứng.
Điều này cho thấy một nguyên tắc quan trọng của xét nghiệm gen:
Một đột biến không nhất thiết phải thường gặp mới có giá trị điều trị.
Một biến thể hiếm nhưng có thuốc nhắm trúng đích vẫn có thể thay đổi đáng kể lựa chọn điều trị cho người bệnh.
5. BRAF có nhiều loại đột biến khác nhau
BRAF không chỉ có một loại đột biến.
Có thể gặp nhiều biến thể khác nhau, trong đó nổi bật nhất là:
BRAF V600E.
Ngoài ra còn có các biến thể khác tại những vị trí khác của protein BRAF.
Các biến thể này không nhất thiết có cùng cơ chế hoạt hóa và cũng không nhất thiết có cùng bằng chứng về điều trị.
Vì vậy, nếu báo cáo xét nghiệm chỉ ghi:
BRAF mutation detected
thì chưa đủ để kết luận người bệnh có phù hợp với thuốc nhắm BRAF V600E.
Cần đọc chính xác:
Tên biến thể.
Vị trí biến đổi.
Kiểu biến đổi.
Ý nghĩa sinh học.
Ý nghĩa điều trị.
6. BRAF V600E là gì?
BRAF V600E là một biến thể cụ thể của gene BRAF.
Chữ V đại diện cho amino acid valine.
Số 600 là vị trí của amino acid trong protein BRAF.
Chữ E đại diện cho glutamic acid.
Như vậy, BRAF V600E có nghĩa là tại vị trí 600 của protein BRAF, valine bị thay thế bằng glutamic acid.
Biến đổi này làm protein BRAF hoạt hóa bất thường.
Khi BRAF bị hoạt hóa, tín hiệu qua con đường:
BRAF → MEK → ERK
có thể được duy trì, từ đó thúc đẩy tăng sinh tế bào ung thư.
7. Vì sao BRAF V600E đặc biệt quan trọng?
BRAF V600E là một trong những biến thể BRAF được nghiên cứu rõ nhất và có ý nghĩa điều trị rõ ràng trong nhiều loại ung thư.
Trong NSCLC, BRAF V600E là một actionable alteration, nghĩa là có thể có phương pháp điều trị nhắm trực tiếp vào bất thường phân tử này.
Đây là điểm khác biệt quan trọng giữa:
phát hiện một biến đổi gene
và:
phát hiện một biến đổi gene có khả năng thay đổi lựa chọn điều trị.
Không phải mọi đột biến BRAF đều có ý nghĩa điều trị giống nhau.
8. BRAF V600E có thuốc đích không?
Có.
Trong NSCLC có BRAF V600E, một chiến lược điều trị đích quan trọng là phối hợp thuốc ức chế:
BRAF
và:
MEK.
Một phối hợp được sử dụng trong điều trị là:
Dabrafenib + trametinib.
Dabrafenib ức chế BRAF, trong khi trametinib ức chế MEK.
Việc tác động vào hai vị trí liên tiếp trong cùng một con đường truyền tín hiệu giúp làm giảm tín hiệu MAPK/ERK mạnh hơn so với chỉ tác động vào một mắt xích.
Đây là lý do BRAF V600E được xem là một biomarker có ý nghĩa điều trị trong NSCLC.
9. Vì sao phải phối hợp BRAF và MEK?
Nếu chỉ ức chế một mắt xích trong hệ thống tín hiệu, tế bào ung thư có thể tìm cách kích hoạt trở lại con đường phía dưới hoặc sử dụng các cơ chế bù trừ khác.
Việc phối hợp:
BRAF inhibitor + MEK inhibitor
nhằm ức chế con đường tín hiệu ở hai vị trí.
Có thể hình dung:
BRAF → MEK → ERK → tăng sinh tế bào
Dabrafenib tác động vào BRAF.
Trametinib tác động vào MEK.
Khi hai mắt xích liên tiếp bị ức chế, tín hiệu tăng sinh của tế bào ung thư có thể bị giảm mạnh hơn.
10. BRAF V600E có giống EGFR hay ALK không?
Không hoàn toàn.
Đều là những bất thường phân tử có thể giúp định hướng điều trị, nhưng bản chất của chúng khác nhau.
EGFR thường được phát hiện dưới dạng các đột biến hoạt hóa trong gene EGFR.
ALK trong NSCLC thường gặp dưới dạng gene fusion/rearrangement, điển hình là EML4-ALK.
ROS1 cũng thường là gene fusion.
BRAF V600E là một đột biến điểm làm thay đổi một amino acid của protein BRAF.
Do đó, xét nghiệm gen cần có khả năng phát hiện đúng loại biến đổi cần tìm.
11. BRAF V600E có phải là gene fusion không?
Không.
BRAF V600E là một đột biến điểm.
Điều này khác với những trường hợp như:
EML4-ALK fusion.
ROS1 fusion.
RET fusion.
Trong fusion, hai đoạn gene khác nhau bị nối lại tạo thành một gene fusion bất thường.
Trong BRAF V600E, vấn đề nằm ở sự thay đổi một nucleotide dẫn đến thay đổi amino acid tại vị trí 600 của protein.
Đây là lý do khi lựa chọn phương pháp xét nghiệm, bác sĩ cần biết mình đang tìm:
SNV/point mutation
hay:
fusion/rearrangement
hay:
amplification
hay một dạng biến đổi khác.
12. Có thể phát hiện BRAF bằng PCR không?
Có.
Nếu xét nghiệm PCR được thiết kế để phát hiện một biến thể BRAF cụ thể, chẳng hạn BRAF V600E, xét nghiệm có thể tìm được biến thể đó.
Ưu điểm của xét nghiệm mục tiêu là:
Nhanh.
Tập trung vào biến thể cần tìm.
Có thể có độ nhạy cao đối với biến thể được thiết kế để phát hiện.
Tuy nhiên, hạn chế là PCR không phải lúc nào cũng khảo sát toàn bộ các biến thể BRAF.
Nếu cần tìm nhiều bất thường gene cùng lúc, NGS thường có lợi thế hơn.
13. NGS có vai trò gì trong xét nghiệm BRAF?
NGS có thể khảo sát BRAF cùng với nhiều gene khác trong cùng một panel.
Điều này đặc biệt hữu ích ở bệnh nhân NSCLC tiến triển chưa biết driver alteration.
Thay vì lần lượt xét nghiệm:
EGFR → ALK → ROS1 → BRAF → KRAS → MET → RET...
một panel NGS phù hợp có thể khảo sát nhiều gene và nhiều dạng biến đổi trong một lần xét nghiệm.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng khả năng phát hiện phụ thuộc vào thiết kế của từng panel NGS.
Không phải panel nào cũng phát hiện được tất cả các loại biến đổi của BRAF.
Vì vậy, khi đọc báo cáo NGS, không chỉ nhìn vào tên gene mà cần xem:
Panel có khảo sát BRAF hay không?
Có khảo sát exon liên quan hay không?
Có phát hiện SNV/indel hay không?
Có phát hiện fusion hay không?
Độ phủ và chất lượng xét nghiệm có phù hợp không?
14. BRAF có thể được xét nghiệm bằng máu không?
Có thể.
BRAF mutation có thể được tìm kiếm bằng liquid biopsy, thông qua DNA khối u lưu hành trong máu.
Ưu điểm của phương pháp này là ít xâm lấn hơn so với sinh thiết mô.
Liquid biopsy có thể đặc biệt hữu ích trong một số trường hợp:
Không còn đủ bệnh phẩm mô.
Khó thực hiện sinh thiết lại.
Cần xét nghiệm nhanh trong một số tình huống.
Tuy nhiên, xét nghiệm máu có một hạn chế quan trọng.
Nếu lượng ctDNA trong máu quá thấp, xét nghiệm có thể không phát hiện được BRAF mutation mặc dù khối u thực sự có bất thường này.
Do đó:
Liquid biopsy âm tính không phải lúc nào cũng loại trừ hoàn toàn đột biến BRAF.
Trong trường hợp lâm sàng phù hợp, xét nghiệm mô vẫn có thể cần thiết.
15. BRAF V600E âm tính có nghĩa là không có BRAF mutation?
Không nhất thiết.
Nếu xét nghiệm chỉ được thiết kế để tìm BRAF V600E và kết quả là:
BRAF V600E: Not detected
thì kết quả này chỉ cho biết không phát hiện biến thể V600E bằng phương pháp xét nghiệm đó.
Người bệnh vẫn có thể có một biến thể BRAF khác.
Muốn xác định rộng hơn tình trạng BRAF, cần sử dụng xét nghiệm có phạm vi khảo sát phù hợp.
Đây cũng là nguyên tắc cần nhớ khi đọc nhiều xét nghiệm gen:
“Không phát hiện biến thể X” không đồng nghĩa với “không có bất kỳ bất thường nào ở gene X”.
16. BRAF V600E có thường gặp ở người hút thuốc không?
Mối liên quan giữa BRAF và hút thuốc phức tạp hơn một số driver alteration khác.
BRAF V600E có thể gặp ở cả người hút thuốc và người không hút thuốc.
Do đó, tiền sử hút thuốc không thể được sử dụng để loại trừ BRAF V600E.
Tương tự:
Không hút thuốc không có nghĩa là chắc chắn có driver mutation kiểu EGFR/BRAF.
Hút thuốc không có nghĩa là chắc chắn có KRAS hoặc BRAF.
Cách xác định chính xác vẫn là xét nghiệm phân tử.
17. BRAF V600E có phải là đột biến di truyền không?
Thông thường không.
BRAF V600E được phát hiện trong ung thư phổi thường là somatic mutation, tức đột biến mắc phải xuất hiện trong quá trình hình thành tế bào ung thư.
Đột biến này thường chỉ có trong tế bào u.
Do đó, khi xét nghiệm mô ung thư phổi phát hiện BRAF V600E, không thể tự động kết luận người bệnh có một bệnh lý di truyền và con cái sẽ thừa hưởng đột biến này.
Đột biến somatic cần được phân biệt với germline mutation, là biến đổi tồn tại trong tế bào sinh dục và có thể được truyền cho thế hệ sau.
18. BRAF có liên quan đến các loại ung thư khác không?
Có.
BRAF là một gene quan trọng trong nhiều loại ung thư.
Đặc biệt, BRAF V600E được biết đến nhiều trong:
Melanoma.
Ung thư tuyến giáp.
Ung thư đại trực tràng.
Một số u não.
Ung thư phổi.
Tuy nhiên, việc phát hiện cùng một biến thể BRAF ở các loại ung thư khác nhau không có nghĩa là cách điều trị luôn giống nhau.
Ý nghĩa của BRAF phải được đặt trong bối cảnh:
Cơ quan nguyên phát.
Mô bệnh học.
Giai đoạn bệnh.
Loại biến thể.
Bằng chứng lâm sàng.
Các thuốc đã được phê duyệt cho từng bệnh.
19. BRAF V600E có phải lúc nào cũng là nguyên nhân duy nhất của ung thư?
Không.
Ung thư là một bệnh phức tạp và thường liên quan đến nhiều thay đổi phân tử.
Một driver alteration có thể đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy khối u, nhưng tế bào ung thư vẫn có thể chứa nhiều biến đổi khác.
Do đó, khi NGS phát hiện:
BRAF V600E
và đồng thời phát hiện một số biến thể khác, không nên mặc định rằng tất cả đều có vai trò tương đương.
Bác sĩ cần đánh giá:
Biến đổi nào là driver?
Biến đổi nào có khả năng là passenger?
Biến đổi nào có ý nghĩa tiên lượng?
Biến đổi nào có ý nghĩa điều trị?
Đây là lý do báo cáo NGS cần được đọc trong bối cảnh lâm sàng chứ không chỉ đọc danh sách các đột biến.
20. BRAF V600E có thể kháng thuốc không?
Có.
Giống các thuốc điều trị đích khác, tế bào ung thư có thể phát triển cơ chế kháng lại điều trị nhắm BRAF/MEK.
Một số cơ chế có thể liên quan đến:
Tái hoạt hóa đường truyền MAPK.
Thay đổi tại BRAF.
Hoạt hóa các đường truyền tín hiệu khác.
Thay đổi sinh học của quần thể tế bào ung thư.
Vì vậy, dù ban đầu đáp ứng tốt với điều trị đích, bệnh vẫn có thể tiến triển sau một khoảng thời gian.
Khi bệnh tiến triển, việc lựa chọn điều trị tiếp theo cần dựa trên toàn bộ tình trạng bệnh và có thể cân nhắc xét nghiệm phân tử lại trong những trường hợp phù hợp.
21. Có cần xét nghiệm lại BRAF khi bệnh tiến triển không?
Không phải trường hợp nào cũng bắt buộc xét nghiệm lại.
Tuy nhiên, trong một số tình huống, xét nghiệm lại có thể cung cấp thông tin hữu ích về cơ chế kháng thuốc hoặc những thay đổi mới của khối u.
Có thể cân nhắc:
Liquid biopsy.
Sinh thiết mô.
NGS lại trên bệnh phẩm mới.
Việc lựa chọn phương pháp phụ thuộc vào khả năng lấy bệnh phẩm, vị trí tổn thương, tình trạng người bệnh và câu hỏi lâm sàng cần giải đáp.
22. BRAF V600E có ảnh hưởng đến tiên lượng không?
Không nên dùng riêng BRAF V600E để kết luận một người bệnh sẽ sống được bao lâu.
Tiên lượng ung thư phổi phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố:
Giai đoạn TNM.
Số lượng và vị trí di căn.
Di căn não.
Thể trạng.
Đặc điểm mô bệnh học.
Đáp ứng điều trị.
Các đặc điểm phân tử khác.
BRAF V600E có giá trị đặc biệt ở chỗ nó có thể giúp xác định một mục tiêu điều trị, thay vì chỉ được xem như một dấu hiệu đơn giản của bệnh nặng hay nhẹ.
23. BRAF V600E có liên quan đến PD-L1 không?
Có thể cùng xuất hiện, nhưng đây là hai biomarker khác nhau.
BRAF V600E là một đột biến gene.
PD-L1 là một biomarker miễn dịch được đánh giá bằng hóa mô miễn dịch.
Hai xét nghiệm trả lời hai câu hỏi khác nhau.
BRAF V600E: khối u có bất thường phân tử có thể trở thành mục tiêu của điều trị BRAF/MEK hay không?
PD-L1: mức độ biểu hiện PD-L1 của khối u như thế nào và thông tin này có ảnh hưởng đến lựa chọn liệu pháp miễn dịch trong bối cảnh cụ thể hay không?
Vì vậy, không thể lấy PD-L1 để thay thế xét nghiệm BRAF.
Ngược lại, phát hiện BRAF V600E cũng không thể thay thế cho đánh giá PD-L1.
24. Có phải có BRAF V600E là phải dùng dabrafenib và trametinib ngay?
Không nên hiểu như vậy.
Phát hiện BRAF V600E cung cấp một thông tin rất quan trọng về khả năng điều trị đích.
Tuy nhiên, quyết định điều trị còn phụ thuộc vào:
Giai đoạn bệnh.
Khả năng phẫu thuật.
Điều trị trước đó.
Thể trạng.
Bệnh đồng mắc.
Di căn não.
Các biomarker khác.
Khuyến cáo điều trị hiện hành.
Khả năng tiếp cận và phê duyệt thuốc.
Ở bệnh nhân NSCLC tiến triển, phối hợp dabrafenib và trametinib là một lựa chọn điều trị đích quan trọng khi có BRAF V600E, nhưng thời điểm và thứ tự sử dụng cần được quyết định dựa trên toàn bộ bối cảnh.
25. BRAF có giống KRAS không?
BRAF và KRAS đều có thể là driver alteration trong ung thư phổi và đều nằm trong hệ thống truyền tín hiệu MAPK.
Tuy nhiên, chúng không phải là cùng một gene.
Có thể hình dung:
KRAS → BRAF → MEK → ERK
KRAS nằm ở phía trên BRAF trong con đường truyền tín hiệu.
Khi KRAS bị hoạt hóa bất thường, tín hiệu có thể truyền xuống RAF và các phân tử phía sau.
Khi BRAF V600E bị hoạt hóa, BRAF có thể trực tiếp thúc đẩy tín hiệu xuống MEK và ERK.
Do đó, KRAS mutation và BRAF mutation là hai bất thường phân tử khác nhau, dù cùng liên quan đến một hệ thống tín hiệu.
26. BRAF V600E và KRAS G12C có giống nhau không?
Không.
Đây là hai biến thể hoàn toàn khác nhau.
KRAS G12C là biến thể tại vị trí 12 của protein KRAS.
BRAF V600E là biến thể tại vị trí 600 của protein BRAF.
Cả hai đều có thể trở thành mục tiêu điều trị bằng thuốc đích, nhưng thuốc và cơ chế tác động khác nhau.
KRAS G12C có các thuốc ức chế KRAS G12C như:
Sotorasib.
Adagrasib.
Trong khi BRAF V600E có thể được điều trị bằng chiến lược ức chế:
BRAF + MEK
với phối hợp tiêu biểu:
Dabrafenib + trametinib.
Do đó, khi đọc báo cáo NGS, tên gene và tên biến thể đều rất quan trọng.
27. Khi đọc kết quả xét nghiệm BRAF nên chú ý điều gì?
Nếu báo cáo có dòng:
BRAF
bác nên tìm tiếp:
Có phát hiện đột biến hay không?
Đột biến cụ thể là gì?
Có phải V600E không?
VAF bao nhiêu?
Xét nghiệm được thực hiện trên mô hay máu?
Phương pháp xét nghiệm là PCR hay NGS?
Panel NGS khảo sát những vùng nào của BRAF?
Báo cáo có ghi ý nghĩa điều trị không?
Ví dụ:
BRAF V600E – Detected
có ý nghĩa khác hoàn toàn với:
BRAF V600E – Not detected
và cũng khác với:
BRAF mutation – Detected
nếu báo cáo không ghi rõ biến thể.
28. VAF của BRAF có ý nghĩa gì?
VAF là viết tắt của Variant Allele Frequency, tức tỷ lệ allele mang biến thể trong tổng số allele được đọc tại vị trí đó.
Ví dụ:
BRAF V600E – VAF 30%
không có nghĩa đơn giản rằng:
30% tế bào ung thư mang BRAF V600E.
VAF còn phụ thuộc vào:
Tỷ lệ tế bào u trong mẫu.
Số bản sao gene.
Các bất thường về số lượng bản sao.
Tính chất quần thể của tế bào u.
Đặc điểm kỹ thuật của xét nghiệm.
Do đó, VAF chủ yếu là một thông tin hỗ trợ để bác sĩ đánh giá kết quả phân tử chứ không phải một thước đo trực tiếp về mức độ nặng của ung thư.
29. Nếu không có BRAF thì có nghĩa là không có thuốc đích?
Không.
Nếu BRAF không được phát hiện, người bệnh vẫn có thể mang một driver alteration khác.
Ví dụ:
EGFR.
ALK.
ROS1.
KRAS.
MET.
RET.
HER2.
NTRK.
Ngoài ra, điều trị ung thư phổi không chỉ bao gồm thuốc đích mà còn có:
Hóa trị.
Miễn dịch trị liệu.
Xạ trị.
Phẫu thuật.
và các chiến lược phối hợp khác.
Vì vậy, BRAF âm tính không đồng nghĩa với việc không còn lựa chọn điều trị.
30. Vì sao cần xét nghiệm nhiều gene thay vì chỉ xét nghiệm BRAF?
Ung thư phổi không phải là một bệnh duy nhất về mặt phân tử.
Hai người cùng được chẩn đoán adenocarcinoma phổi nhưng có thể mang hai driver alteration hoàn toàn khác nhau.
Một người có thể có:
EGFR.
Người khác có thể có:
ALK.
Người khác nữa có:
ROS1, KRAS, BRAF, MET, RET hoặc HER2.
Nếu chỉ xét nghiệm BRAF, bác sĩ có thể bỏ sót một driver alteration khác có ý nghĩa điều trị.
Đó là lý do các xét nghiệm diện rộng như NGS ngày càng có vai trò quan trọng, đặc biệt ở bệnh nhân NSCLC tiến triển.
Kết luận
BRAF là một gene mã hóa protein kinase quan trọng trong con đường truyền tín hiệu RAS-RAF-MEK-ERK, một hệ thống có vai trò điều hòa tăng sinh và sống sót của tế bào.
Khi BRAF bị đột biến hoạt hóa, tín hiệu tăng trưởng có thể được duy trì bất thường và góp phần thúc đẩy sự phát triển của tế bào ung thư.
Trong ung thư phổi không tế bào nhỏ, BRAF V600E là biến thể đặc biệt quan trọng vì có ý nghĩa điều trị đích rõ ràng. Đây là một đột biến điểm trong đó amino acid valine tại vị trí 600 được thay thế bằng glutamic acid, làm BRAF hoạt hóa bất thường.
Khi NSCLC có BRAF V600E, một chiến lược điều trị đích quan trọng là phối hợp dabrafenib và trametinib, lần lượt tác động vào BRAF và MEK trong cùng một con đường truyền tín hiệu.
Điều quan trọng cần nhớ là BRAF không chỉ có một loại đột biến. Vì vậy:
BRAF mutation ≠ BRAF V600E.
BRAF V600E âm tính ≠ chắc chắn không có bất kỳ BRAF mutation nào.
Phát hiện BRAF V600E ≠ bắt buộc phải dùng thuốc đích ngay trong mọi tình huống.
Khi đọc kết quả xét nghiệm, bác cần nhìn chính xác gene, loại biến thể, vị trí biến đổi, VAF, phương pháp xét nghiệm và ý nghĩa điều trị.
BRAF có thể được khảo sát bằng các xét nghiệm mục tiêu như PCR hoặc bằng NGS cùng với nhiều gene khác. Trong một số trường hợp, liquid biopsy có thể được sử dụng, nhưng kết quả âm tính trên máu không phải lúc nào cũng loại trừ hoàn toàn một đột biến tồn tại trong khối u.
BRAF cũng cần được phân biệt với các driver alteration khác như EGFR, ALK, ROS1 và KRAS. Mỗi bất thường có cơ chế sinh học và thuốc điều trị khác nhau.
Có thể ghi nhớ BRAF bằng ba ý:
Thứ nhất, BRAF là một gene thuộc con đường truyền tín hiệu RAS-RAF-MEK-ERK và đột biến hoạt hóa BRAF có thể thúc đẩy ung thư.
Thứ hai, BRAF V600E là biến thể quan trọng nhất cần đặc biệt chú ý trong NSCLC vì có thuốc điều trị đích nhắm vào con đường BRAF-MEK.
Thứ ba, khi phát hiện BRAF trong xét nghiệm gen, phải xác định chính xác biến thể chứ không nên chỉ kết luận chung chung là “BRAF dương tính”.
Mời bác đọc bài tiếp theo: Hiểu về xét nghiệm gen ung thư phổi – MET là gì?
Tài liệu tham khảo
National Comprehensive Cancer Network. NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology: Non-Small Cell Lung Cancer. National Comprehensive Cancer Network. 2026.
Lindeman NI, Cagle PT, Aisner DL, et al. Updated Molecular Testing Guideline for the Selection of Lung Cancer Patients for Treatment With Targeted Tyrosine Kinase Inhibitors. Archives of Pathology & Laboratory Medicine. 2018.
Cancer Genome Atlas Research Network. Comprehensive Molecular Profiling of Lung Adenocarcinoma. Nature. 2014;511:543-550.
Paik PK, Arcila ME, Fara M, et al. Clinical Characteristics of Patients with Lung Adenocarcinomas Harboring BRAF Mutations. Journal of Clinical Oncology. 2011;29(15):2046-2051.
Planchard D, Besse B, Groen HJM, et al. Dabrafenib Plus Trametinib in Patients with Previously Treated BRAF V600E-Mutant Metastatic Non-Small Cell Lung Cancer: An Open-Label, Multicentre Phase 2 Trial. The Lancet Oncology. 2016;17(7):984-993.
Planchard D, Smit EF, Groen HJM, et al. Dabrafenib Plus Trametinib in Patients with Previously Untreated BRAF V600E-Mutant Metastatic Non-Small Cell Lung Cancer: An Open-Label, Phase 2 Trial. The Lancet Oncology. 2017;18(10):1307-1316.
Planchard D, Smit EF, Groen HJM, et al. Dabrafenib Plus Trametinib in Patients with BRAF V600E-Mutant Metastatic NSCLC: Updated Five-Year Outcomes. Journal of Thoracic Oncology. 2022.
Johnson BE, et al. Molecularly Targeted Therapies for Non-Small Cell Lung Cancer. Nature Reviews Clinical Oncology. 2020.
Mosele F, Remon J, Mateo J, et al. Recommendations for the Use of Next-Generation Sequencing for Patients with Metastatic Cancers: A Report from the ESMO Precision Medicine Working Group. Annals of Oncology. 2020;31(11):1491-1505.
Rolfo C, Mack PC, Scagliotti GV, et al. Liquid Biopsy for Advanced Non-Small Cell Lung Cancer: A Statement Paper from the International Association for the Study of Lung Cancer. Journal of Thoracic Oncology. 2018;13(9):1248-1268.