Có nên điều trị ung thư ở nước ngoài?
Sau khi được chẩn đoán ung thư, nhiều người bệnh và gia đình thường nghĩ ngay đến việc ra nước ngoài điều trị, đặc biệt khi nghe những thông tin như “nước ngoài có thuốc mới hơn”, “máy móc hiện đại hơn”, “bác sĩ giỏi hơn” hoặc “điều trị ở nước ngoài sẽ có nhiều cơ hội khỏi bệnh hơn”. Với tâm lý mong muốn tìm kiếm cơ hội tốt nhất cho người thân, việc cân nhắc điều trị ở một quốc gia khác là điều hoàn toàn dễ hiểu.
Tuy nhiên, điều trị ung thư ở nước ngoài không mặc nhiên tốt hơn điều trị trong nước. Trong ung thư, kết quả điều trị phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, từ chẩn đoán chính xác, giai đoạn bệnh, đặc điểm sinh học của khối u, lựa chọn phương pháp điều trị, kinh nghiệm của đội ngũ chuyên môn cho đến khả năng theo dõi và xử trí các biến chứng trong suốt quá trình điều trị.
Một bệnh viện nổi tiếng ở nước ngoài có thể có những kỹ thuật rất tiên tiến, nhưng điều đó không có nghĩa mọi người bệnh đều cần đến đó. Ngược lại, có những trường hợp việc tìm kiếm một trung tâm chuyên sâu ở nước ngoài thực sự có thể mang lại thêm lựa chọn điều trị, đặc biệt khi người bệnh cần một kỹ thuật chưa phổ biến, cần tham gia thử nghiệm lâm sàng hoặc muốn có thêm ý kiến chuyên gia trong một tình huống phức tạp.
Vì vậy, câu hỏi phù hợp không nên chỉ là “Có nên đi nước ngoài chữa ung thư không?”, mà nên là:
“Trường hợp của tôi có lợi ích thực sự nào nếu điều trị ở nước ngoài hay không?”
Điều trị ung thư ở nước ngoài có phải lúc nào cũng tốt hơn?
Không.
Đây là điều đầu tiên người bệnh cần hiểu.
Ung thư không được điều trị tốt chỉ nhờ một địa điểm. Một bệnh viện hiện đại cần đi kèm với chẩn đoán chính xác, phác đồ phù hợp, đội ngũ chuyên môn có kinh nghiệm và hệ thống theo dõi đầy đủ.
Trong nhiều loại ung thư phổ biến, những nguyên tắc điều trị đã được thống nhất rộng rãi trên thế giới. Các hướng dẫn quốc tế được xây dựng dựa trên những nghiên cứu lâm sàng lớn và được cập nhật thường xuyên. Những phương pháp điều trị như phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, thuốc nhắm trúng đích, miễn dịch hay điều trị nội tiết đã được triển khai tại rất nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.
Nếu một bệnh nhân mắc ung thư phổi có đột biến gen phù hợp với một thuốc đích đã được sử dụng tại Việt Nam, việc sang một quốc gia khác chỉ để nhận đúng loại thuốc đó chưa chắc tạo ra thêm lợi ích đáng kể.
Ngược lại, nếu người bệnh cần một kỹ thuật đặc biệt hoặc muốn tiếp cận một thử nghiệm lâm sàng phù hợp mà trong nước chưa có, việc tìm đến một trung tâm nước ngoài có thể có ý nghĩa hơn.
Vì sao nhiều người có cảm giác rằng điều trị ở nước ngoài chắc chắn tốt hơn?
Một phần nguyên nhân đến từ hiệu ứng của những câu chuyện thành công.
Gia đình có thể nghe một trường hợp sang nước ngoài điều trị và đáp ứng rất tốt, từ đó hình thành niềm tin rằng bệnh viện hoặc quốc gia đó có khả năng chữa ung thư vượt trội.
Nhưng một trường hợp đáp ứng tốt không thể cho biết toàn bộ bức tranh.
Người bệnh đó có thể có một loại ung thư đặc biệt nhạy với điều trị, có đột biến gen phù hợp với thuốc đích, được phát hiện ở giai đoạn còn thuận lợi hoặc có nhiều yếu tố tiên lượng tốt.
Nếu một người bệnh khác có đặc điểm hoàn toàn khác, kết quả điều trị cũng có thể khác.
Không thể lấy kết quả của một bệnh nhân để dự đoán kết quả của một bệnh nhân khác chỉ dựa trên việc họ cùng được điều trị tại một quốc gia.
Có phải thuốc ung thư ở nước ngoài luôn mới hơn?
Không phải.
Một số thuốc mới có thể được phê duyệt và đưa vào sử dụng tại một số quốc gia sớm hơn những quốc gia khác. Đây là một trong những lý do có thể khiến người bệnh cân nhắc điều trị ở nước ngoài.
Tuy nhiên, cần phân biệt giữa thuốc mới và thuốc phù hợp.
Một thuốc vừa được phát triển chưa chắc đã tốt hơn thuốc đang được sử dụng rộng rãi cho tất cả người bệnh. Hiệu quả của thuốc còn phụ thuộc vào loại ung thư, đặc điểm phân tử của khối u, dòng điều trị trước đó và tình trạng cụ thể của từng người.
Trong nhiều trường hợp, thuốc mới chỉ có ý nghĩa khi người bệnh thuộc đúng nhóm đối tượng được chứng minh là có lợi.
Do đó, không nên chỉ hỏi “Ở nước ngoài có thuốc mới gì?” mà cần hỏi:
“Thuốc đó có bằng chứng gì và tôi có thuộc nhóm người bệnh được hưởng lợi từ thuốc đó hay không?”
Khi nào điều trị ở nước ngoài có thể đáng cân nhắc?
Có một số tình huống mà việc tìm kiếm một trung tâm điều trị ở nước ngoài có thể hợp lý.
Một trong số đó là khi người bệnh mắc một bệnh ung thư hiếm hoặc có tình trạng rất phức tạp cần hội chẩn tại một trung tâm có kinh nghiệm chuyên sâu.
Một tình huống khác là khi người bệnh cần một kỹ thuật điều trị đặc biệt mà hiện tại trong nước chưa có hoặc chưa được triển khai rộng rãi.
Ngoài ra, một số người bệnh có thể cân nhắc tham gia thử nghiệm lâm sàng đối với những phương pháp mới đang được nghiên cứu. Tuy nhiên, thử nghiệm lâm sàng không đồng nghĩa với “thuốc tốt hơn” và cũng không phải thử nghiệm nào cũng phù hợp với mọi người bệnh.
Một lý do khác là người bệnh muốn có ý kiến chuyên gia thứ hai trước một quyết định điều trị quan trọng, chẳng hạn một ca phẫu thuật phức tạp hoặc một tình huống mà các bác sĩ đang có nhiều lựa chọn khác nhau.
Trong những trường hợp này, điều trị hoặc hội chẩn ở nước ngoài có thể mang lại thêm giá trị thực sự.
Có nhất thiết phải sang nước ngoài nếu muốn xin ý kiến thứ hai?
Không.
Ngày nay, người bệnh có thể tìm kiếm ý kiến thứ hai theo nhiều cách khác nhau.
Một số trung tâm lớn có thể tổ chức hội chẩn liên chuyên khoa, hội chẩn từ xa hoặc đánh giá hồ sơ bệnh án trước khi người bệnh trực tiếp đến khám.
Trong nhiều trường hợp, chỉ cần gửi đầy đủ hồ sơ bệnh án, kết quả giải phẫu bệnh, hình ảnh chẩn đoán và xét nghiệm phân tử đến một chuyên gia có kinh nghiệm là đã có thể nhận được một ý kiến bổ sung có giá trị.
Điều này có thể giúp người bệnh tránh một chuyến đi tốn kém nhưng không tạo ra thay đổi thực sự trong phương án điều trị.
Nếu ý kiến thứ hai cho thấy phác đồ hiện tại hoàn toàn phù hợp, người bệnh có thể yên tâm tiếp tục điều trị tại Việt Nam.
Khi nào việc sang nước ngoài có thể không cần thiết?
Nếu bệnh nhân mắc một loại ung thư phổ biến, đã có chẩn đoán rõ ràng, phác đồ điều trị phù hợp với các hướng dẫn hiện hành và phương pháp đó đã được triển khai tốt tại Việt Nam, việc ra nước ngoài chỉ vì kỳ vọng “nước ngoài chắc chắn tốt hơn” có thể không mang lại lợi ích tương xứng.
Điều này đặc biệt đúng khi người bệnh phải di chuyển rất xa, chịu chi phí lớn và gặp khó khăn trong việc tái khám sau điều trị.
Một số bệnh nhân sau khi điều trị ở nước ngoài lại phải quay về Việt Nam để tiếp tục theo dõi trong thời gian dài. Nếu kế hoạch chăm sóc sau điều trị không được chuẩn bị từ trước, việc này có thể gây nhiều khó khăn.
Điều trị ung thư không phải là một chuyến đi một lần rồi kết thúc.
Nhiều bệnh nhân cần theo dõi trong nhiều tháng hoặc nhiều năm, vì vậy khả năng tiếp tục chăm sóc sau khi trở về cũng quan trọng không kém nơi bắt đầu điều trị.
Chi phí cao hơn có đồng nghĩa với hiệu quả cao hơn?
Không.
Chi phí điều trị có thể khác nhau rất lớn giữa các quốc gia và giữa các bệnh viện.
Ngoài chi phí thuốc và kỹ thuật, người bệnh còn phải tính đến chi phí xét nghiệm, phẫu thuật, nằm viện, đi lại, ăn ở, phiên dịch, người chăm sóc và những chi phí phát sinh khác.
Một phương pháp có chi phí cao hơn không tự động mang lại hiệu quả cao hơn.
Đôi khi mức chi phí chênh lệch đến từ hệ thống y tế, giá dịch vụ, chi phí nhân lực hoặc các yếu tố kinh tế của từng quốc gia chứ không phản ánh trực tiếp hiệu quả điều trị.
Vì vậy, không nên dùng giá tiền như một thước đo đơn giản của chất lượng điều trị ung thư.
Có nên sang nước ngoài ngay sau khi được chẩn đoán ung thư?
Không nhất thiết.
Sau khi nhận kết quả chẩn đoán, điều quan trọng đầu tiên là xác định chính xác bệnh.
Người bệnh có thể cần hoàn thiện giải phẫu bệnh, hóa mô miễn dịch, xét nghiệm gen, đánh giá giai đoạn bằng chẩn đoán hình ảnh hoặc các xét nghiệm khác.
Nếu chưa có đầy đủ thông tin mà đã vội vàng sang nước ngoài, người bệnh có thể phải thực hiện lại rất nhiều xét nghiệm.
Trong một số trường hợp, kết quả xét nghiệm của bệnh viện ban đầu có thể được trung tâm nước ngoài kiểm tra lại, nhưng điều này không có nghĩa mọi xét nghiệm đều cần làm lại.
Vì vậy, trước khi quyết định đi, nên chuẩn bị một bộ hồ sơ bệnh án đầy đủ và có hệ thống.
Hồ sơ bệnh án cần chuẩn bị những gì?
Một bộ hồ sơ tốt nên bao gồm thông tin chẩn đoán, kết quả giải phẫu bệnh và hóa mô miễn dịch, các xét nghiệm phân tử nếu có, kết quả xét nghiệm máu quan trọng, các báo cáo chẩn đoán hình ảnh và đặc biệt là hình ảnh gốc của CT, MRI hoặc PET/CT khi có.
Nếu đã điều trị trước đó, cần ghi rõ tên thuốc, liều lượng, số chu kỳ, thời gian điều trị, kết quả đánh giá đáp ứng và các tác dụng phụ đáng chú ý.
Những thông tin này giúp bác sĩ ở nơi tiếp nhận hiểu được toàn bộ quá trình bệnh, thay vì chỉ nhìn vào một kết quả xét nghiệm hoặc một phim chụp đơn lẻ.
Có nên yêu cầu bệnh viện nước ngoài “chữa khỏi hoàn toàn” không?
Không nên đặt ra một kỳ vọng như vậy.
Không có bệnh viện nào có thể cam kết chắc chắn chữa khỏi cho mọi bệnh nhân ung thư.
Ngay cả những trung tâm ung thư hàng đầu thế giới cũng phải dựa vào đặc điểm bệnh và tiên lượng của từng trường hợp.
Nếu một cơ sở quảng cáo rằng họ có thể “chữa khỏi tất cả các loại ung thư”, “cam kết khỏi bệnh” hoặc đưa ra những tỷ lệ thành công rất cao mà không giải thích rõ nhóm bệnh nhân, giai đoạn bệnh và tiêu chí đánh giá, người bệnh cần hết sức thận trọng.
Một trung tâm uy tín thường sẽ trao đổi về khả năng điều trị, mục tiêu điều trị, lợi ích dự kiến, nguy cơ và những điều chưa chắc chắn, thay vì đưa ra lời hứa tuyệt đối.
Cẩn thận với những lời quảng cáo “công nghệ độc quyền”
Người bệnh ung thư thường là đối tượng dễ bị tác động bởi những quảng cáo sử dụng các thuật ngữ như “công nghệ mới nhất”, “điều trị đột phá”, “tiêu diệt tế bào ung thư tận gốc” hoặc “không cần hóa trị”.
Một thuật ngữ nghe rất hiện đại không có nghĩa phương pháp đó đã được chứng minh hiệu quả.
Trước khi lựa chọn một phương pháp mới, người bệnh nên tìm hiểu phương pháp đó đã được nghiên cứu ở mức độ nào, được sử dụng cho loại ung thư nào, có được các cơ quan quản lý y tế phê duyệt hay không và có được đưa vào các hướng dẫn điều trị uy tín hay không.
Nếu một phương pháp chỉ có những câu chuyện thành công cá biệt nhưng chưa có dữ liệu lâm sàng đáng tin cậy, người bệnh không nên vội coi đó là một lựa chọn tốt hơn các phương pháp tiêu chuẩn.
Thử nghiệm lâm sàng có phải là “cơ hội cuối cùng”?
Không nhất thiết.
Thử nghiệm lâm sàng là một phần rất quan trọng của quá trình phát triển các phương pháp điều trị ung thư mới.
Tuy nhiên, người bệnh tham gia thử nghiệm không có nghĩa chắc chắn sẽ nhận được một phương pháp tốt hơn điều trị tiêu chuẩn. Một số nghiên cứu nhằm so sánh phương pháp mới với phương pháp đang được sử dụng, một số nghiên cứu đánh giá liều hoặc tính an toàn, trong khi những nghiên cứu khác mới đánh giá hiệu quả điều trị.
Việc tham gia thử nghiệm cần dựa trên tiêu chuẩn lựa chọn cụ thể, lợi ích tiềm năng, nguy cơ và mục tiêu của nghiên cứu.
Nếu cân nhắc điều trị ở nước ngoài vì một thử nghiệm lâm sàng, người bệnh nên đọc kỹ thông tin nghiên cứu và trao đổi với bác sĩ điều trị trước khi quyết định.
Nếu đã điều trị ở Việt Nam rồi thì có nên sang nước ngoài khi bệnh tiến triển?
Có thể cân nhắc, nhưng cần dựa trên một câu hỏi quan trọng:
“Ở nơi khác có một lựa chọn điều trị thực sự khác và có khả năng mang lại lợi ích hay không?”
Nếu bệnh tiến triển, bác sĩ thường sẽ đánh giá lại nhiều yếu tố, chẳng hạn vị trí và mức độ tiến triển, tình trạng toàn thân, các phương pháp đã sử dụng, xét nghiệm phân tử và khả năng có cơ chế kháng thuốc mới.
Trong một số trường hợp, việc làm lại sinh thiết hoặc xét nghiệm phân tử có thể giúp phát hiện một thay đổi mới của khối u và mở ra lựa chọn điều trị khác.
Nếu một trung tâm nước ngoài có khả năng tiếp cận một thuốc, kỹ thuật hoặc thử nghiệm phù hợp mà trong nước chưa có, việc tìm đến trung tâm đó có thể đáng cân nhắc.
Nhưng nếu phương pháp được đề xuất ở nước ngoài thực chất giống với phương pháp người bệnh có thể nhận ngay tại Việt Nam, việc di chuyển có thể không tạo ra lợi ích đáng kể.
Điều trị ở nước ngoài có thể gây ra những khó khăn gì?
Ngoài vấn đề chi phí, người bệnh cần chuẩn bị cho nhiều khó khăn khác.
Rào cản ngôn ngữ có thể khiến việc trao đổi thông tin y tế trở nên khó khăn nếu không có phiên dịch chuyên môn. Hệ thống y tế và cách tổ chức điều trị giữa các quốc gia cũng có thể khác nhau.
Việc di chuyển trong thời gian đang hóa trị hoặc có thể trạng yếu cũng cần được cân nhắc cẩn thận.
Quan trọng hơn, người bệnh cần nghĩ đến giai đoạn sau khi trở về Việt Nam. Nếu gặp tác dụng phụ, nhiễm trùng, sốt, chảy máu hoặc những biến cố cấp tính, người bệnh sẽ xử trí ở đâu? Bác sĩ trong nước có được cung cấp đầy đủ hồ sơ điều trị ở nước ngoài hay không? Các thuốc tiếp tục sử dụng có sẵn tại Việt Nam hay không?
Đây đều là những vấn đề nên được tính đến trước khi quyết định.
Có nên vừa điều trị trong nước vừa tìm kiếm phương án ở nước ngoài?
Trong nhiều trường hợp, đây có thể là cách tiếp cận hợp lý.
Người bệnh có thể tiếp tục phác đồ đang được chỉ định trong khi đồng thời chuẩn bị hồ sơ để xin ý kiến thứ hai hoặc tìm hiểu khả năng tham gia một thử nghiệm phù hợp.
Cách này đặc biệt có ý nghĩa khi việc trì hoãn điều trị có thể gây bất lợi.
Tất nhiên, việc này cần được trao đổi với bác sĩ điều trị, bởi một số tình huống cần bắt đầu điều trị sớm và không nên tự ý trì hoãn để chờ một câu trả lời từ một trung tâm khác.
Làm thế nào để biết một bệnh viện nước ngoài có thực sự phù hợp?
Không nên chỉ dựa vào danh tiếng chung của bệnh viện.
Người bệnh nên tìm hiểu xem trung tâm đó có đơn vị chuyên sâu về loại ung thư của mình hay không, đội ngũ điều trị có kinh nghiệm với tình trạng tương tự hay không, phương pháp được đề xuất có nằm trong các hướng dẫn điều trị uy tín hoặc có bằng chứng lâm sàng đáng tin cậy hay không.
Nếu họ đề xuất một phương pháp hoàn toàn mới, cần hỏi rõ phương pháp đó đang ở giai đoạn nghiên cứu nào, có được cơ quan quản lý y tế phê duyệt hay chưa và dữ liệu hiệu quả được xây dựng trên nhóm bệnh nhân nào.
Một bệnh viện lớn không nhất thiết là lựa chọn tốt nhất cho mọi loại ung thư.
Trung tâm phù hợp với bệnh cụ thể quan trọng hơn danh tiếng chung.
Nếu trong nước đã có phương pháp tương đương thì sao?
Nếu phương pháp điều trị trong nước tương đương về hiệu quả, an toàn và chất lượng chuyên môn, người bệnh hoàn toàn có thể điều trị tại Việt Nam.
Điều này có một lợi thế rất lớn là khả năng tiếp cận và theo dõi lâu dài.
Người bệnh có thể tái khám thuận tiện hơn, gia đình dễ đồng hành hơn, chi phí thấp hơn và việc xử trí các biến chứng cũng thuận lợi hơn.
Trong ung thư, những yếu tố này không phải chuyện nhỏ, bởi một kế hoạch điều trị tốt cần được thực hiện liên tục và có khả năng điều chỉnh theo diễn biến của bệnh.
Có phải điều trị ở Việt Nam thì chỉ có những phương pháp cũ?
Không.
Điều trị ung thư tại Việt Nam đã phát triển đáng kể với nhiều phương pháp phẫu thuật, xạ trị, hóa trị, thuốc nhắm trúng đích, liệu pháp miễn dịch và các kỹ thuật chẩn đoán hiện đại được triển khai tại nhiều cơ sở.
Tất nhiên, khả năng tiếp cận từng kỹ thuật có thể khác nhau giữa các bệnh viện, và một số phương pháp hoặc thử nghiệm mới có thể chưa được triển khai rộng rãi.
Vì vậy, nếu người bệnh được tư vấn rằng “trong nước không có phương pháp điều trị”, nên hỏi cụ thể:
“Không có ở Việt Nam hay không có tại bệnh viện này?”
Hai câu trả lời hoàn toàn khác nhau.
Có thể bệnh viện hiện tại chưa triển khai một kỹ thuật, nhưng một trung tâm chuyên khoa khác trong nước lại có khả năng thực hiện.
Điều quan trọng nhất trước khi quyết định
Trước khi mua vé máy bay và chuẩn bị một khoản chi phí lớn, người bệnh nên trả lời được một số câu hỏi cơ bản.
Tôi sẽ nhận được phương pháp điều trị gì ở nước ngoài?
Phương pháp đó khác gì so với lựa chọn hiện có ở Việt Nam?
Có bằng chứng nào cho thấy phương pháp đó mang lại lợi ích tốt hơn trong trường hợp của tôi không?
Tôi có đủ tiêu chuẩn để nhận phương pháp đó hay không?
Chi phí toàn bộ quá trình là bao nhiêu và có những khoản phát sinh nào?
Sau khi trở về Việt Nam, tôi sẽ tiếp tục được theo dõi và điều trị như thế nào?
Nếu những câu hỏi này chưa có câu trả lời rõ ràng, người bệnh chưa nên quyết định chỉ dựa trên danh tiếng của bệnh viện hoặc lời giới thiệu của người quen.
Điều bác cần nhớ
Không có nguyên tắc nào nói rằng cứ điều trị ung thư ở nước ngoài thì kết quả sẽ tốt hơn điều trị trong nước.
Một số bệnh nhân thực sự có thể được hưởng lợi khi tìm đến trung tâm nước ngoài, đặc biệt khi cần kỹ thuật chuyên sâu, điều trị rất đặc biệt, ý kiến chuyên gia về một tình huống phức tạp hoặc tham gia một thử nghiệm lâm sàng phù hợp.
Nhưng với nhiều trường hợp ung thư phổ biến, nếu phương pháp điều trị phù hợp đã có tại Việt Nam và được thực hiện tại một cơ sở chuyên khoa có kinh nghiệm, người bệnh hoàn toàn có thể điều trị trong nước mà không nhất thiết phải ra nước ngoài.
Điều đáng quan tâm nhất không phải là “điều trị ở đâu?”, mà là “tôi được điều trị bằng phương pháp gì, phương pháp đó có bằng chứng gì và có phù hợp với bệnh của tôi hay không?”
Nếu muốn tìm kiếm cơ hội điều trị ở nước ngoài, người bệnh nên bắt đầu bằng việc xin ý kiến chuyên môn, thay vì bắt đầu bằng việc lựa chọn quốc gia hoặc bệnh viện.
Có thể gửi hồ sơ để xin ý kiến thứ hai, hội chẩn từ xa hoặc tìm hiểu một trung tâm chuyên sâu trước khi quyết định có cần trực tiếp sang đó hay không.
Nếu phương án được đề xuất ở nước ngoài thực sự khác biệt và có cơ sở khoa học, việc đi điều trị có thể là một lựa chọn đáng cân nhắc. Nếu phương án không tạo ra lợi ích rõ ràng so với điều trị trong nước, việc ở lại điều trị gần gia đình đôi khi lại là lựa chọn hợp lý hơn.
Đặc biệt, không nên trì hoãn một phương pháp điều trị đang có chỉ định chỉ để chờ một chuyến đi nước ngoài, trừ khi việc trì hoãn đó đã được bác sĩ đánh giá là an toàn.
Cuối cùng, người bệnh cần nhớ rằng ung thư là một hành trình dài. Một bệnh viện tốt không chỉ là nơi có thể bắt đầu điều trị, mà còn phải là nơi có khả năng đồng hành cùng người bệnh trong quá trình theo dõi, xử trí tác dụng phụ, đánh giá đáp ứng và thay đổi điều trị khi cần.
Điều trị tốt nhất không nhất thiết là điều trị ở nơi xa nhất, đắt nhất hay nổi tiếng nhất. Đó là điều trị phù hợp nhất với loại ung thư, giai đoạn bệnh, đặc điểm của người bệnh và bằng chứng khoa học hiện có.
Mời bác đọc bài viết sau: Có thể vừa điều trị Tây y vừa dùng thuốc Đông y không?
Tài liệu tham khảo
National Cancer Institute. Cancer Treatment. Bethesda, MD: National Cancer Institute.
National Cancer Institute. Clinical Trials Information for Patients. Bethesda, MD: National Cancer Institute.
National Cancer Institute. Second Opinions. Bethesda, MD: National Cancer Institute.
American Society of Clinical Oncology. Finding Cancer Care and Treatment. Alexandria, VA: American Society of Clinical Oncology.
European Society for Medical Oncology. ESMO Clinical Practice Guidelines. Lugano: European Society for Medical Oncology.
World Health Organization. Cancer: Key Facts. Geneva: World Health Organization.
U.S. Food and Drug Administration. Drugs and Biologics for Cancer Treatment. Silver Spring, MD: U.S. Food and Drug Administration.
Người biên soạn: BS Phan Hữu Kiệm
Lưu ý: Bài viết nhằm cung cấp kiến thức sức khỏe cho cộng đồng và không thay thế việc khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ. Quyết định điều trị tại Việt Nam hay nước ngoài cần được cân nhắc dựa trên chẩn đoán, giai đoạn bệnh, đặc điểm sinh học của ung thư, các phương pháp điều trị đã sử dụng, bằng chứng khoa học và điều kiện cụ thể của từng người bệnh.