Phẫu thuật nội soi và phẫu thuật mở trong điều trị ung thư
Khi được chỉ định phẫu thuật, rất nhiều người bệnh băn khoăn: "Bác sĩ Kiệm ơi, tôi có thể mổ nội soi được không?", hoặc "Mổ nội soi có tốt hơn mổ mở không?".
Không ít bác cho rằng phẫu thuật nội soi là kỹ thuật hiện đại hơn nên chắc chắn sẽ tốt hơn mổ mở. Ngược lại, nếu bác sĩ quyết định mổ mở, nhiều người lại lo lắng vì nghĩ rằng bệnh của mình quá nặng hoặc bác sĩ không đủ khả năng thực hiện nội soi.
Thực tế, đây đều là những cách hiểu chưa đầy đủ.
Trong điều trị ung thư, mục tiêu quan trọng nhất của cuộc mổ không phải là vết mổ nhỏ hay lớn mà là lấy bỏ khối u đúng nguyên tắc ung thư học, an toàn và đạt hiệu quả điều trị cao nhất.
Phẫu thuật nội soi và phẫu thuật mở chỉ là hai con đường khác nhau để đạt cùng một mục tiêu. Việc lựa chọn phương pháp nào phụ thuộc vào đặc điểm của khối u, giai đoạn bệnh, vị trí tổn thương, tình trạng người bệnh và kinh nghiệm của ê-kíp phẫu thuật.
Phẫu thuật mở là gì?
Phẫu thuật mở là phương pháp truyền thống, trong đó bác sĩ tạo một đường mổ đủ rộng để quan sát trực tiếp cơ quan chứa khối u và thực hiện toàn bộ các thao tác bằng tay cùng các dụng cụ phẫu thuật.
Đây là kỹ thuật đã được áp dụng hàng trăm năm và vẫn giữ vai trò rất quan trọng trong điều trị ung thư hiện nay.
Ưu điểm lớn nhất của phẫu thuật mở là bác sĩ có thể quan sát và đánh giá trực tiếp toàn bộ vùng mổ, sờ nắn các cấu trúc xung quanh, xử trí những tình huống phức tạp và kiểm soát chảy máu thuận lợi hơn.
Đối với những khối u kích thước rất lớn, xâm lấn nhiều cơ quan hoặc cần tái tạo phức tạp sau khi cắt bỏ, phẫu thuật mở vẫn là lựa chọn tối ưu.
Nói cách khác, phẫu thuật mở không phải là "kỹ thuật cũ" mà vẫn là tiêu chuẩn điều trị trong rất nhiều trường hợp.
Phẫu thuật nội soi là gì?
Phẫu thuật nội soi là phương pháp mà bác sĩ chỉ tạo vài đường rạch rất nhỏ trên thành bụng hoặc thành ngực để đưa camera và các dụng cụ chuyên dụng vào cơ thể.
Hình ảnh từ camera được phóng đại nhiều lần trên màn hình độ phân giải cao, giúp bác sĩ thực hiện các thao tác một cách chính xác.
Khác với nội soi tiêu hóa chỉ nhằm quan sát bên trong cơ thể, phẫu thuật nội soi là một cuộc mổ thực thụ. Toàn bộ các bước như cắt bỏ khối u, nạo vét hạch, cầm máu và khâu nối vẫn được thực hiện đầy đủ như phẫu thuật mở.
Hiện nay, phẫu thuật nội soi được áp dụng rộng rãi trong điều trị nhiều loại ung thư như ung thư đại trực tràng, ung thư dạ dày, ung thư thận, ung thư tuyến tiền liệt, ung thư nội mạc tử cung và nhiều bệnh lý khác khi đáp ứng đủ điều kiện.
Điều quan trọng là nội soi không làm thay đổi nguyên tắc điều trị ung thư. Dù mổ theo đường nào, mục tiêu vẫn là lấy bỏ khối u triệt để và bảo đảm diện cắt an toàn.
Phẫu thuật nội soi có phải lúc nào cũng tốt hơn?
Đây có lẽ là câu hỏi mà bác sĩ Kiệm gặp nhiều nhất.
Câu trả lời là không.
Phẫu thuật nội soi có nhiều ưu điểm, nhưng không phải vì thế mà luôn tốt hơn phẫu thuật mở.
Nếu cùng đạt được hiệu quả điều trị ung thư như nhau thì nội soi thường mang lại một số lợi ích như:
Vết mổ nhỏ hơn.
Ít đau sau mổ hơn.
Ít mất máu hơn.
Người bệnh có thể vận động sớm.
Thời gian nằm viện thường ngắn hơn.
Tính thẩm mỹ tốt hơn.
Tuy nhiên, những ưu điểm này chỉ có ý nghĩa khi cuộc mổ vẫn bảo đảm được nguyên tắc điều trị ung thư.
Nếu vì cố gắng thực hiện nội soi mà không thể lấy hết khối u, không nạo vét được đầy đủ hạch hoặc làm tăng nguy cơ biến chứng thì nội soi sẽ không còn là lựa chọn phù hợp.
Trong ung thư học, hiệu quả điều trị luôn được đặt lên trên kích thước của vết mổ.
Mục tiêu điều trị luôn quan trọng hơn đường mổ
Nhiều người bệnh quá chú ý đến việc được mổ nội soi hay mổ mở mà quên mất điều quan trọng nhất là mục tiêu của cuộc mổ.
Đối với bác sĩ ngoại khoa ung thư, câu hỏi đầu tiên không phải là "Có thể nội soi được không?" mà là "Làm thế nào để điều trị bệnh hiệu quả và an toàn nhất?".
Nếu nội soi đáp ứng đầy đủ các nguyên tắc điều trị ung thư thì đó là lựa chọn rất tốt.
Nếu mổ mở giúp lấy hết tổn thương triệt để hơn hoặc an toàn hơn thì mổ mở mới là phương pháp phù hợp.
Vì vậy, người bệnh không nên đánh giá chất lượng của cuộc phẫu thuật chỉ dựa trên việc mình được mổ nội soi hay mổ mở. Điều quan trọng hơn là khối u có được cắt bỏ đúng nguyên tắc hay không và cuộc mổ có giúp đạt được mục tiêu điều trị hay không.
Khi nào có thể mổ nội soi trong ung thư?
Phẫu thuật nội soi thường được lựa chọn khi bác sĩ đánh giá rằng có thể thực hiện đầy đủ các nguyên tắc ung thư học qua đường nội soi mà vẫn bảo đảm an toàn cho người bệnh.
Thông thường, những trường hợp phù hợp là khối u còn tương đối khu trú, chưa xâm lấn quá rộng vào các cấu trúc quan trọng và có thể được cắt bỏ hoàn toàn qua các dụng cụ nội soi.
Ví dụ, nhiều trường hợp ung thư đại tràng giai đoạn sớm hoặc trung gian có thể được cắt đoạn đại tràng và nạo vét hạch bằng nội soi. Ung thư dạ dày ở những vị trí thuận lợi, ung thư thận khu trú, ung thư tuyến tiền liệt và nhiều ung thư phụ khoa cũng là những bệnh lý mà phẫu thuật nội soi đã được áp dụng rộng rãi ở các trung tâm có kinh nghiệm.
Ngoài đặc điểm của khối u, kinh nghiệm của ê-kíp phẫu thuật cũng rất quan trọng. Một kỹ thuật nội soi phức tạp chỉ nên được thực hiện khi trung tâm có đủ trang thiết bị và bác sĩ có kinh nghiệm chuyên sâu về phẫu thuật ung thư nội soi.
Khi nào phải mổ mở?
Có nhiều tình huống mà phẫu thuật mở vẫn là lựa chọn tối ưu hoặc bắt buộc.
Khối u quá lớn là một lý do thường gặp. Khi kích thước khối u quá lớn, việc thao tác nội soi có thể khó khăn và không bảo đảm lấy trọn tổn thương an toàn.
Khối u xâm lấn nhiều cơ quan hoặc các mạch máu lớn cũng thường cần mổ mở để bác sĩ có thể kiểm soát tốt hơn và thực hiện các thao tác tái tạo phức tạp nếu cần.
Những trường hợp có dính nhiều sau các cuộc mổ cũ, chảy máu nhiều, thủng tạng, tắc ruột nặng hoặc các tình huống cấp cứu cũng thường ưu tiên mổ mở vì giúp xử trí nhanh và an toàn hơn.
Ngoài ra, trong một số loại ung thư, dù về mặt kỹ thuật có thể nội soi được nhưng bác sĩ vẫn lựa chọn mổ mở nếu đánh giá rằng phương pháp này giúp đạt diện cắt tốt hơn hoặc nạo vét hạch đầy đủ hơn trong hoàn cảnh cụ thể của người bệnh.
Nội soi có lấy được hết hạch như mổ mở không?
Đây là một lo lắng rất phổ biến.
Nhiều người bệnh sợ rằng mổ nội soi chỉ lấy được khối u mà không lấy được đầy đủ hạch, từ đó làm giảm hiệu quả điều trị.
Thực tế, nếu được thực hiện đúng kỹ thuật và đúng chỉ định, phẫu thuật nội soi có thể đạt số lượng hạch nạo vét tương đương phẫu thuật mở trong nhiều loại ung thư như ung thư đại trực tràng, ung thư dạ dày và một số ung thư phụ khoa.
Điều quan trọng không phải là đường mổ mà là việc bác sĩ có thực hiện đúng nguyên tắc nạo vét hạch theo tiêu chuẩn ung thư học hay không.
Nhiều nghiên cứu lớn trên thế giới đã cho thấy kết quả sống còn dài hạn của phẫu thuật nội soi và phẫu thuật mở trong các trường hợp phù hợp có thể tương đương nhau khi được thực hiện bởi các trung tâm có kinh nghiệm.
Nếu đang mổ nội soi có thể chuyển sang mổ mở không?
Có, và đây không phải là thất bại.
Trong quá trình mổ, nếu bác sĩ gặp khó khăn như chảy máu, dính nhiều, giải phẫu không rõ, khối u xâm lấn rộng hơn dự kiến hoặc không thể bảo đảm lấy trọn tổn thương an toàn qua nội soi, bác sĩ có thể quyết định chuyển sang mổ mở.
Mục tiêu của việc chuyển mổ là bảo đảm an toàn cho người bệnh và bảo đảm hiệu quả điều trị ung thư.
Người bệnh và gia đình không nên nghĩ rằng chuyển từ nội soi sang mổ mở là do bác sĩ làm không được. Trong ngoại khoa ung thư, quyết định chuyển mổ đúng lúc thường là biểu hiện của sự thận trọng và trách nhiệm nghề nghiệp.
Thời gian hồi phục khác nhau thế nào?
Thông thường, người bệnh mổ nội soi có xu hướng hồi phục nhanh hơn.
Vết mổ nhỏ hơn nên đau ít hơn, vận động sớm hơn và thời gian nằm viện thường ngắn hơn. Nhiều người có thể trở lại sinh hoạt nhẹ sau vài ngày đến vài tuần tùy loại phẫu thuật.
Mổ mở thường cần thời gian hồi phục lâu hơn vì đường mổ lớn hơn và mức độ sang chấn thành bụng hoặc thành ngực nhiều hơn. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là kết quả điều trị ung thư kém hơn.
Trong nhiều trường hợp phức tạp, chấp nhận một thời gian hồi phục dài hơn để đạt được cuộc mổ triệt để và an toàn là điều hoàn toàn hợp lý.
Điều bác cần nhớ
Phẫu thuật nội soi và phẫu thuật mở đều là những phương pháp có giá trị trong điều trị ung thư. Nội soi không phải lúc nào cũng tốt hơn và mổ mở cũng không phải là lựa chọn kém hơn.
Mục tiêu quan trọng nhất của cuộc mổ là lấy bỏ khối u đúng nguyên tắc ung thư học, bảo đảm diện cắt an toàn, nạo vét hạch đầy đủ khi cần và bảo đảm an toàn cho người bệnh.
Việc lựa chọn nội soi hay mổ mở phụ thuộc vào đặc điểm của khối u, giai đoạn bệnh, vị trí tổn thương, tình trạng người bệnh và kinh nghiệm của trung tâm phẫu thuật.
Nếu bác sĩ Kiệm hoặc bác sĩ ngoại khoa khuyến nghị mổ mở, điều đó không có nghĩa là bệnh của bác quá nặng hoặc kỹ thuật nội soi kém hơn, mà đơn giản là đó là phương pháp được đánh giá phù hợp và an toàn nhất trong trường hợp cụ thể của bác.
Mời bác đọc bài tiếp theo: Nạo vét hạch là gì?
Tài liệu tham khảo
NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology. Principles of Surgical Oncology. Version 2026.
ESMO Clinical Practice Guidelines Committee. Minimally Invasive Surgery in Oncology. Cập nhật 2025.
American College of Surgeons. Cancer Surgery Standards Program. Cập nhật 2025.
UpToDate. Laparoscopic versus open surgery for cancer. Cập nhật 2026.
Sabiston Textbook of Surgery. 22nd Edition.
DeVita, Hellman, and Rosenberg's Cancer: Principles & Practice of Oncology. 12th Edition.
Người biên soạn: BS Phan Hữu Kiệm
Lưu ý: Bài viết nhằm mục đích cung cấp kiến thức sức khỏe cho cộng đồng và không thay thế việc khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ. Việc lựa chọn phẫu thuật nội soi hay phẫu thuật mở cần được cá thể hóa dựa trên từng loại ung thư, giai đoạn bệnh và điều kiện cụ thể của người bệnh cũng như trung tâm điều trị.