Cơ thể không bao giờ im lặng
Có những lúc cơ thể lên tiếng bằng một cơn đau. Có khi đó là một cơn sốt, một tiếng ho, vài cái hắt hơi, cảm giác mệt mỏi, chán ăn, khó thở hoặc một vùng hạch bỗng nhiên to lên. Cũng có những thay đổi rất âm thầm, đến mức bác chỉ nhận ra khi cân nặng giảm đi, giấc ngủ thay đổi, vết thương lâu lành hơn hoặc sức khỏe không còn giống trước.
Chúng ta thường gọi tất cả những điều đó là “triệu chứng”. Nhưng nếu nhìn cơ thể dưới một góc độ khác, bác sẽ thấy chúng không chỉ là những điều khó chịu cần loại bỏ. Rất nhiều triệu chứng chính là cách cơ thể phản ứng, thích nghi hoặc cảnh báo khi có điều gì đó thay đổi bên trong hoặc bên ngoài cơ thể.
Đau giúp chúng ta nhận biết tổn thương. Ho giúp bảo vệ đường thở. Hắt hơi giúp tống những chất kích thích ra khỏi mũi. Nôn giúp cơ thể loại bỏ những thứ có thể gây hại cho đường tiêu hóa. Sốt có thể xuất hiện khi hệ miễn dịch đang phản ứng với nhiễm trùng hoặc những tín hiệu viêm khác. Hạch có thể to lên khi hệ miễn dịch đang hoạt động.
Nhưng cơ thể cũng không phải lúc nào “nói đúng” theo cách đơn giản như vậy. Một triệu chứng có thể xuất hiện vì rất nhiều nguyên nhân khác nhau. Cùng là sốt nhưng nguyên nhân có thể là nhiễm virus, nhiễm khuẩn, phản ứng thuốc hoặc nhiều tình trạng khác. Cùng là đau nhưng có thể xuất phát từ chấn thương, viêm, co thắt cơ, tổn thương thần kinh hoặc bệnh lý của một cơ quan nào đó.
Vì vậy, muốn hiểu cơ thể, chúng ta không chỉ cần hỏi “Tôi đang bị triệu chứng gì?”, mà còn cần hỏi:
“Cơ thể đang cố gắng làm gì, và vì sao cơ thể lại tạo ra tín hiệu này?”
Đó chính là câu hỏi xuyên suốt của chuỗi Cơ thể lên tiếng.
1. Cơ thể luôn thay đổi, dù chúng ta không nhận ra
Cơ thể con người không phải là một cỗ máy đứng yên. Hàng tỷ tế bào vẫn đang hoạt động, trao đổi chất, tạo năng lượng, sửa chữa tổn thương, thay thế những tế bào già cỗi và liên tục thích nghi với môi trường xung quanh.
Nhiệt độ cơ thể thay đổi theo thời điểm trong ngày. Nhịp tim thay đổi khi chúng ta nghỉ ngơi, vận động hoặc căng thẳng. Nhịp thở thay đổi khi chạy, khi ngủ hoặc khi lo lắng. Đường huyết thay đổi trước và sau bữa ăn. Hệ miễn dịch liên tục theo dõi những gì đang xảy ra trong cơ thể.
Phần lớn những thay đổi này diễn ra mà chúng ta không hề cảm nhận được.
Cơ thể có một hệ thống điều hòa rất phức tạp để giữ cho các hoạt động bên trong nằm trong những giới hạn tương đối ổn định. Khái niệm này thường được gọi là hằng định nội môi, hay homeostasis.
Có thể hình dung đơn giản rằng cơ thể luôn cố gắng giữ cho “môi trường bên trong” phù hợp với sự sống.
Khi trời nóng, cơ thể tăng tiết mồ hôi và tăng tỏa nhiệt. Khi cơ thể mất nước, cảm giác khát xuất hiện và thận thay đổi cách giữ nước. Khi đường huyết giảm, cơ thể tạo ra những tín hiệu thúc đẩy chúng ta tìm thức ăn. Khi có tổn thương, phản ứng viêm được kích hoạt để bắt đầu quá trình bảo vệ và sửa chữa.
Nói cách khác, cơ thể không ngừng theo dõi chính mình.
Và khi cần thiết, cơ thể sẽ thay đổi.
2. “Cơ thể lên tiếng” nghĩa là gì?
Khi nói cơ thể “lên tiếng”, chúng ta không có nghĩa rằng cơ thể thực sự gửi cho chúng ta một thông điệp hoàn chỉnh như một câu nói.
Cơ thể sử dụng rất nhiều hình thức tín hiệu khác nhau.
Đó có thể là những thay đổi mà chúng ta cảm nhận được như đau, ngứa, buồn nôn, chóng mặt, khó thở hoặc mệt mỏi.
Đó cũng có thể là những phản ứng nhìn thấy được như sốt, sưng, đỏ da, chảy nước mắt, chảy nước mũi hoặc nổi hạch.
Một số tín hiệu chỉ được phát hiện khi kiểm tra, chẳng hạn huyết áp tăng, đường huyết thay đổi, thiếu máu hoặc một chỉ số xét nghiệm bất thường.
Như vậy, triệu chứng chỉ là một phần trong hệ thống tín hiệu của cơ thể.
Một tín hiệu thường xuất hiện khi cơ thể nhận thấy có sự thay đổi và cần đáp ứng với thay đổi đó.
Ví dụ, khi một vật nhỏ lọt vào đường thở, các thụ thể cảm nhận kích thích và phản xạ ho có thể được kích hoạt. Khi niêm mạc mũi tiếp xúc với chất kích thích, hắt hơi hoặc chảy nước mũi có thể xuất hiện. Khi mô bị tổn thương, các tín hiệu đau giúp chúng ta nhận biết vị trí có vấn đề và hạn chế việc tiếp tục sử dụng vùng tổn thương.
Nhưng một tín hiệu không phải lúc nào cũng cho chúng ta biết chính xác nguyên nhân.
Đây là điều rất quan trọng.
Cơ thể có thể báo động, nhưng không phải lúc nào cơ thể cũng cho biết ngay báo động đó xuất phát từ đâu.
3. Nhiều phản ứng của cơ thể thực ra là phản ứng bảo vệ
Một trong những điều dễ hiểu nhầm nhất là chúng ta thường coi mọi triệu chứng đều là “thứ xấu”.
Thực tế không đơn giản như vậy.
Hãy lấy ho làm ví dụ.
Khi có chất tiết, bụi hoặc một vật kích thích đường thở, phản xạ ho có thể giúp đẩy chúng ra ngoài. Nếu ngay lập tức tìm cách loại bỏ hoàn toàn phản xạ ho mà không tìm hiểu nguyên nhân, chúng ta có thể bỏ qua một cơ chế bảo vệ quan trọng.
Hắt hơi cũng tương tự. Nó giúp tống các chất kích thích ra khỏi khoang mũi.
Nôn có thể giúp cơ thể loại bỏ một số chất có khả năng gây hại đã đi vào đường tiêu hóa.
Tiêu chảy có thể xuất hiện khi ruột phản ứng với nhiễm trùng, độc tố hoặc nhiều nguyên nhân khác. Trong một số tình huống, tăng nhu động ruột và tăng lượng nước trong lòng ruột góp phần giúp cơ thể nhanh chóng loại bỏ tác nhân kích thích.
Đau cũng có vai trò bảo vệ. Nếu không cảm thấy đau khi bị bỏng hoặc chấn thương, chúng ta có thể tiếp tục tác động lên vùng tổn thương và khiến tổn thương nặng hơn.
Điều đó không có nghĩa rằng ho, đau, nôn hay tiêu chảy đều có lợi.
Khi phản ứng quá mạnh, kéo dài hoặc xuất hiện trong một hoàn cảnh bất thường, chính phản ứng bảo vệ đó có thể trở thành vấn đề cần điều trị.
Vì vậy, thay vì hỏi:
“Làm thế nào để hết triệu chứng?”
đôi khi câu hỏi quan trọng hơn là:
“Vì sao triệu chứng xuất hiện và cơ thể đang phản ứng với điều gì?”
4. Cơ thể có thể “lên tiếng” rất sớm
Một số tín hiệu xuất hiện gần như ngay lập tức.
Chẳng hạn, khi chạm vào vật nóng, chúng ta rụt tay lại trước cả khi kịp suy nghĩ về việc mình vừa bị bỏng. Khi có vật kích thích trong đường thở, phản xạ ho có thể xảy ra rất nhanh.
Những phản ứng này thuộc về các cơ chế bảo vệ nhanh của cơ thể.
Nhưng có những tín hiệu phát triển chậm hơn.
Một người có thể cảm thấy mệt mỏi trong nhiều tuần. Cân nặng có thể giảm dần. Khả năng gắng sức có thể giảm. Một vùng hạch có thể to lên và tồn tại lâu hơn bình thường.
Những thay đổi này không phải lúc nào cũng báo hiệu một bệnh nghiêm trọng. Nhưng chúng đáng được chú ý vì chúng có thể phản ánh một quá trình đang diễn ra trong cơ thể.
Đây cũng là lý do tại sao việc biết cơ thể của chính mình có ý nghĩa.
Khi bác biết trạng thái bình thường của mình, bác sẽ dễ nhận ra khi cơ thể bắt đầu thay đổi.
5. Một triệu chứng có thể có rất nhiều nguyên nhân
Đây là nguyên tắc đặc biệt quan trọng khi tự theo dõi sức khỏe.
Không nên suy luận theo kiểu:
“Tôi ho nên chắc chắn tôi bị bệnh phổi.”
Ho có thể liên quan đến nhiễm trùng đường hô hấp, hen, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, trào ngược dạ dày thực quản, dị ứng, thuốc, hút thuốc lá và nhiều nguyên nhân khác.
Cũng không nên suy luận:
“Tôi sụt cân nên chắc chắn tôi bị ung thư.”
Sụt cân có thể liên quan đến chế độ ăn, stress, bệnh lý tiêu hóa, rối loạn chuyển hóa, nhiễm trùng, bệnh mạn tính, thuốc đang sử dụng và nhiều nguyên nhân khác, trong đó ung thư chỉ là một khả năng.
Tương tự, nổi hạch không đồng nghĩa với ung thư. Hạch có thể to lên trong quá trình đáp ứng miễn dịch, đặc biệt khi cơ thể đang chống lại nhiễm trùng hoặc viêm.
Do đó, một triệu chứng thường là một tín hiệu cần giải thích, chứ chưa phải một chẩn đoán.
Để biết tín hiệu đó có ý nghĩa gì, bác sĩ thường phải đặt nó vào bối cảnh: triệu chứng xuất hiện bao lâu, diễn biến thế nào, có những triệu chứng khác đi kèm hay không, tiền sử bệnh ra sao, thuốc đang sử dụng là gì và kết quả khám hoặc xét nghiệm cho thấy điều gì.
6. Cơ thể có thể lên tiếng khi có nhiễm trùng
Hệ miễn dịch là một trong những hệ thống quan trọng nhất giúp cơ thể nhận biết và chống lại các tác nhân gây bệnh.
Khi cơ thể phát hiện nhiễm trùng, hàng loạt phản ứng có thể được kích hoạt.
Vùng bị nhiễm có thể đỏ, nóng, sưng hoặc đau. Cơ thể có thể tăng nhiệt độ. Bạch cầu và nhiều thành phần khác của hệ miễn dịch được huy động. Người bệnh có thể cảm thấy mệt mỏi, chán ăn hoặc đau nhức.
Những phản ứng này giúp cơ thể đối phó với tác nhân gây bệnh.
Nhưng một lần nữa, phản ứng miễn dịch cũng cần được điều hòa. Phản ứng quá yếu có thể khiến cơ thể kiểm soát tác nhân gây bệnh kém. Phản ứng quá mức hoặc kéo dài cũng có thể gây tổn thương cho chính các mô của cơ thể.
Vì vậy, hệ miễn dịch không đơn giản chỉ là một hệ thống “tấn công”. Nó phải biết khi nào phản ứng, phản ứng ở mức nào và khi nào dừng lại.
7. Cơ thể cũng có thể lên tiếng khi bị tổn thương
Khi một mô bị tổn thương, cơ thể không chờ đến khi chúng ta đi khám mới bắt đầu sửa chữa.
Ngay sau tổn thương, các cơ chế cầm máu, viêm, miễn dịch và sửa chữa mô có thể được kích hoạt.
Vết thương có thể sưng, đỏ và đau. Những thay đổi này đôi khi khiến chúng ta nghĩ rằng cơ thể đang “bị viêm nên càng hỏng”.
Nhưng viêm cấp tính là một phần quan trọng của quá trình bảo vệ và sửa chữa.
Sau khi tác nhân gây tổn thương được kiểm soát và quá trình sửa chữa hoàn tất, phản ứng viêm cần giảm xuống.
Nếu quá trình này kéo dài hoặc không được kiểm soát phù hợp, viêm có thể trở thành một vấn đề bệnh lý.
Đó là lý do viêm sẽ là một trong những chủ đề quan trọng của phần cuối trong chuỗi này.
8. Khi cơ thể “nói” bằng những thay đổi rất âm thầm
Không phải tín hiệu nào cũng gây đau.
Một số bệnh có thể tiến triển trong một thời gian dài mà triệu chứng ban đầu rất nhẹ hoặc không rõ ràng.
Ví dụ, một người có thể nhận thấy mình ngày càng ít chịu được vận động nhưng không có một triệu chứng cụ thể nào. Một người khác nhận thấy quần áo ngày càng rộng ra vì cân nặng giảm dần. Có người thấy mình ngủ kém hơn, ăn uống thay đổi hoặc thường xuyên mệt mỏi.
Những thay đổi nhỏ này thường rất dễ bị bỏ qua vì chúng không gây ra một “báo động” rõ ràng.
Điều đó không có nghĩa rằng mỗi thay đổi nhỏ đều là dấu hiệu của bệnh.
Điều quan trọng là nhận ra sự thay đổi và theo dõi diễn biến của nó.
Một triệu chứng xuất hiện một lần trong hoàn cảnh rất rõ ràng có ý nghĩa khác với một thay đổi không giải thích được, kéo dài và ngày càng tăng.
9. Trong ung thư, cơ thể cũng có thể lên tiếng theo nhiều cách
Ở người bệnh ung thư, các tín hiệu của cơ thể có thể xuất hiện do chính khối u, do phản ứng của hệ miễn dịch, do bệnh lý đi kèm hoặc do tác động của điều trị.
Ví dụ, mệt mỏi có thể liên quan đến chính bệnh ung thư, thiếu máu, nhiễm trùng, rối loạn giấc ngủ, dinh dưỡng không đầy đủ, đau hoặc tác dụng của điều trị.
Đau có thể liên quan đến khối u, tổn thương xương, thần kinh hoặc nhiều nguyên nhân khác.
Sốt có thể liên quan đến nhiễm trùng, phản ứng viêm, thuốc hoặc những nguyên nhân khác.
Ho và khó thở có thể liên quan đến bệnh lý tại phổi nhưng cũng có thể xuất phát từ nhiễm trùng, bệnh tim, tác dụng điều trị hoặc những nguyên nhân khác.
Điều này giải thích vì sao trong ung thư, một triệu chứng mới không tự động có nghĩa là bệnh đang tiến triển.
Ngược lại, cũng không nên vì biết rằng có nhiều nguyên nhân khác mà bỏ qua một triệu chứng mới.
Cách tiếp cận đúng là xem triệu chứng như một thông tin mới cần được giải thích trong toàn bộ bối cảnh của người bệnh.
10. Cơ thể không phải lúc nào cũng “nói to”
Một sai lầm khác là chỉ chú ý đến những triệu chứng rõ ràng.
Thực tế, mức độ nghiêm trọng của một bệnh không phải lúc nào cũng tỷ lệ thuận với mức độ khó chịu mà người bệnh cảm nhận.
Có những vấn đề gây đau rất nhiều nhưng nguyên nhân có thể không nguy hiểm. Ngược lại, có những bệnh nghiêm trọng nhưng giai đoạn đầu lại ít triệu chứng.
Vì vậy, chúng ta không nên dùng cảm giác chủ quan duy nhất để đánh giá sức khỏe.
Đây cũng là lý do khám sức khỏe, tầm soát phù hợp và đánh giá y khoa có vai trò riêng. Cơ thể có thể gửi tín hiệu mà chúng ta không nhận ra, và một số bất thường chỉ được phát hiện khi kiểm tra.
11. Học cách lắng nghe cơ thể không có nghĩa là lo lắng về mọi thay đổi
“Lắng nghe cơ thể” không có nghĩa là ngày nào cũng kiểm tra từng nhịp tim, từng cơn đau hoặc từng thay đổi nhỏ rồi lo rằng mình mắc một căn bệnh nghiêm trọng.
Cách đó có thể khiến việc chăm sóc sức khỏe trở thành một nguồn lo âu.
Lắng nghe cơ thể có nghĩa là biết đâu là trạng thái quen thuộc của mình và nhận ra những thay đổi thực sự đáng chú ý.
Bác có thể tự hỏi:
Điều này có mới xuất hiện không?
Nó kéo dài bao lâu rồi?
Nó có đang tăng lên hay thay đổi không?
Có triệu chứng nào khác xuất hiện cùng lúc không?
Có yếu tố nào có thể giải thích sự thay đổi này không?
Nó có ảnh hưởng đến ăn uống, ngủ nghỉ, vận động hoặc sinh hoạt hằng ngày không?
Đó là cách quan sát cơ thể có lý trí, thay vì quan sát cơ thể bằng sự lo sợ.
12. Một tín hiệu không phải là một kết luận
Đây có lẽ là nguyên tắc quan trọng nhất của cả chuỗi Cơ thể lên tiếng.
Đau là một tín hiệu, không phải một chẩn đoán.
Sốt là một tín hiệu, không phải một chẩn đoán.
Ho là một tín hiệu, không phải một chẩn đoán.
Sụt cân là một tín hiệu, không phải một chẩn đoán.
Nổi hạch là một tín hiệu, không phải một chẩn đoán.
Muốn hiểu tín hiệu đó có ý nghĩa gì, chúng ta cần tìm nguyên nhân phía sau nó.
Trong y học, bác sĩ cũng làm điều tương tự. Một triệu chứng được đặt vào toàn bộ bối cảnh của người bệnh, sau đó kết hợp với khám lâm sàng, xét nghiệm và các phương tiện chẩn đoán phù hợp để tìm lời giải thích.
Đó chính là sự khác biệt giữa nhận biết một triệu chứng và hiểu một triệu chứng.
13. Cơ thể lên tiếng theo nhiều tầng
Có thể hình dung hệ thống tín hiệu của cơ thể thành nhiều tầng.
Ở tầng đầu tiên là những thay đổi mà bác có thể cảm nhận:
đau, mệt, ngứa, buồn nôn, khó thở, chóng mặt...
Ở tầng thứ hai là những thay đổi có thể quan sát:
sốt, sưng, đỏ, phát ban, phù, nổi hạch, sụt cân...
Ở tầng thứ ba là những thay đổi chỉ phát hiện được bằng kiểm tra:
huyết áp, đường huyết, công thức máu, chức năng gan thận, hình ảnh học...
Và ở tầng sâu hơn nữa là những thay đổi ở mức tế bào và phân tử mà chúng ta không thể trực tiếp cảm nhận.
Không phải lúc nào các tầng này cũng thay đổi cùng lúc.
Một người có thể có thay đổi ở mức tế bào trước khi xuất hiện triệu chứng. Ngược lại, một triệu chứng có thể xuất hiện do một phản ứng sinh lý tạm thời mà không phản ánh một tổn thương nghiêm trọng.
Chính vì vậy, y học cần kết hợp nhiều loại thông tin để hiểu điều gì đang xảy ra.
14. Mục tiêu của việc lắng nghe cơ thể là nhận ra sự thay đổi đúng lúc
Chúng ta không thể ngăn cơ thể thay đổi.
Cơ thể sẽ già đi, thích nghi với môi trường, phản ứng với nhiễm trùng, sửa chữa tổn thương và chịu ảnh hưởng của chế độ ăn, giấc ngủ, vận động, stress, thuốc men và rất nhiều yếu tố khác.
Mục tiêu không phải là làm cho cơ thể không bao giờ có triệu chứng.
Mục tiêu là hiểu rằng:
Một thay đổi của cơ thể là thông tin đáng để quan sát.
Có những thay đổi chỉ cần theo dõi.
Có những thay đổi cần điều chỉnh lối sống.
Có những thay đổi cần khám.
Có những thay đổi cần được đánh giá ngay.
Điều quan trọng là biết phân biệt chúng thay vì hoặc bỏ qua tất cả, hoặc lo lắng về tất cả.
15. Và đó cũng là lý do chúng ta cần hiểu cơ thể
Nếu chỉ biết rằng “sốt là sốt”, “đau là đau”, “ho là ho”, chúng ta mới chỉ nhận diện được hiện tượng.
Nếu hiểu vì sao sốt xuất hiện, vì sao đau xuất hiện, vì sao ho xuất hiện, chúng ta bắt đầu hiểu được cách cơ thể hoạt động.
Khi hiểu cơ thể, bác sẽ nhìn các triệu chứng theo một cách khác.
Cơn đau không chỉ còn là một cảm giác khó chịu.
Cơn ho không chỉ còn là một tiếng động.
Cơn sốt không chỉ còn là một con số trên nhiệt kế.
Chúng trở thành những mảnh thông tin giúp chúng ta tìm hiểu điều gì đang diễn ra bên trong cơ thể.
Và khi ghép nhiều mảnh thông tin lại với nhau, chúng ta mới có thể nhìn thấy bức tranh đầy đủ hơn.
Điều quan trọng nhất cần nhớ
Cơ thể không bao giờ thực sự im lặng. Hàng ngày, cơ thể liên tục nhận biết những thay đổi, điều chỉnh hoạt động và tạo ra những tín hiệu để bảo vệ chính mình.
Nhiều triệu chứng quen thuộc như đau, ho, hắt hơi, sốt, nôn, tiêu chảy hay nổi hạch có thể là một phần của các phản ứng bảo vệ. Tuy nhiên, một phản ứng bảo vệ không có nghĩa rằng triệu chứng luôn vô hại.
Một triệu chứng cũng không phải là một chẩn đoán. Cùng một triệu chứng có thể xuất hiện vì nhiều nguyên nhân khác nhau. Muốn hiểu đúng cần xem xét thời điểm xuất hiện, diễn biến, các triệu chứng đi kèm, tiền sử, thuốc đang sử dụng và những thông tin khác liên quan.
Đặc biệt ở người bệnh ung thư, một thay đổi mới của cơ thể có thể xuất phát từ bệnh, điều trị, nhiễm trùng, viêm, bệnh lý khác hoặc nhiều nguyên nhân khác. Vì vậy, không nên tự động xem mọi triệu chứng mới là dấu hiệu bệnh tiến triển, nhưng cũng không nên bỏ qua những thay đổi kéo dài hoặc bất thường.
Lắng nghe cơ thể không có nghĩa là lo lắng về mọi thay đổi. Đó là khả năng nhận ra điều gì khác với bình thường và biết khi nào cần tìm lời giải thích.
Khi nào bác nên trao đổi với bác sĩ?
Bác nên chủ động trao đổi với bác sĩ khi một triệu chứng mới xuất hiện mà không giải thích được, kéo dài, tái diễn hoặc ngày càng tăng, đặc biệt khi triệu chứng ảnh hưởng đến ăn uống, giấc ngủ, vận động hoặc sinh hoạt hằng ngày.
Những biểu hiện như khó thở rõ hoặc tăng nhanh, đau dữ dội hoặc mới xuất hiện bất thường, ho ra máu, chảy máu không giải thích được, sốt kéo dài, lú lẫn, ngất, yếu liệt đột ngột hoặc tình trạng toàn thân xấu đi nhanh chóng cần được đánh giá y tế sớm, tùy từng hoàn cảnh có thể cần cấp cứu.
Ở người bệnh ung thư, bất kỳ triệu chứng mới nào cũng nên được đặt trong bối cảnh bệnh và phương pháp điều trị đang sử dụng. Không nên tự kết luận đó là tác dụng phụ, nhiễm trùng hay bệnh tiến triển chỉ dựa trên một biểu hiện đơn lẻ.
Mời bác đọc bài tiếp theo: Vì sao chúng ta sốt?
Tài liệu tham khảo
Hall JE. Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology. Elsevier. 2021.
Barrett KE, Barman SM, Brooks HL, Yuan JXJ. Ganong's Review of Medical Physiology. McGraw Hill. 2019.
Kumar V, Abbas AK, Aster JC. Robbins & Cotran Pathologic Basis of Disease. Elsevier. 2020.
McCance KL, Huether SE. Pathophysiology: The Biologic Basis for Disease in Adults and Children. Elsevier. 2019.
National Cancer Institute. Cancer Treatment and Supportive Care. National Cancer Institute. 2024.
National Cancer Institute. Cancer Symptoms. National Cancer Institute. 2024.